Fihrist:
Kars yakınlarında gezilecek yerler
Bir bakışta Kars: Özet
- İstanbul Havalimanı’ndan Kars Harakani Havalimanı’na direkt uçuş yaklaşık 2 saat sürüyor, havalimanı şehir merkezine sadece 6 kilometre uzaklıkta.
- UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndeki Ani Ören Yeri merkeze yaklaşık 45 kilometre mesafede ve tek başına yarım günlük bir plan istiyor.
- Kayak ve buz manzaraları için ocak ile şubat, Ani ve yayla rotaları için mayıs ile eylül arası en verimli dönemler.
- Kaz, hangel, piti ve evelik aşı sofrada; gravyer, kaşar, kete ve bal ise dönüş valizinde yerini alıyor.
Kars nerede?
Kars, Doğu Anadolu Bölgesi’nin kuzeydoğusunda, Serhat illeri arasında yer alıyor. Şehir merkezi yaklaşık 1.760 metre rakımda, geniş bir yayla düzlüğünün üzerinde kurulu. Kuzeyinde Ardahan, batısında Erzurum, güneyinde Ağrı ve Iğdır var. Doğuda ise Arpaçay Nehri, Türkiye ile Ermenistan arasındaki sınırı çiziyor. Bu konum Kars’ın hem tarihini hem de mutfağını doğrudan belirliyor. Şehir yüzyıllar boyunca Kafkasya ile Anadolu arasındaki geçiş noktasında durdu.
Karayoluyla Erzurum yaklaşık 200, Ardahan yaklaşık 90, Iğdır ise yaklaşık 150 kilometre uzaklıkta. Şehrin en bilinen iki durağı olan Ani Ören Yeri yaklaşık 45, Sarıkamış Kayak Merkezi ise yaklaşık 55 kilometre mesafede. Yani Kars’ı gezmek, merkezle çevresi arasında gidip gelmeyi göze almak demek.
Kars’a nasıl gidilir?
Kars’a ulaşmanın en hızlı yolu uçak. Kars uçak bileti seçeneklerini inceleyerek yolculuğunuzun ilk adımını atabilirsiniz. Türkiye’nin diğer şehirlerinden veya yurt dışından gelen yolcular ise İstanbul aktarmalı bağlantılarla Kars’a ulaşabiliyor.
İkinci seçenek tren. Ankara ile Kars arasında yıl boyu işleyen Doğu Ekspresi, yaklaşık 1.300 kilometrelik güzergâhı bir günü aşan bir yolculukla tamamlıyor. Kış aylarında ise TCDD Taşımacılık’ın Turistik Doğu Ekspresi devreye giriyor. Bu tren yataklı kompartımanlardan ve bir yemek vagonundan oluşuyor, yol boyunca Erzincan ve Erzurum gibi duraklarda uzun molalar veriyor. Sezon genellikle aralık ortasında başlayıp mart başında bitiyor ve biletler hızla tükeniyor, bu yüzden satışların açıldığı günü takip etmekte fayda var. Güncel sefer takvimi ve fiyatlar için TCDD Taşımacılık kanallarını kontrol edin. Doğu Ekspresi’nin ardından rotanızı raylar üzerinde sürdürmek isterseniz, Türkiye’den ve dünyadan öne çıkan seçenekleri derlediğimiz panoramik tren rotaları yazımıza da göz atabilirsiniz.
Karayolu tercih edenler için Kars, İstanbul ve Ankara başta olmak üzere birçok şehirden otobüs seferleriyle bağlantılı. Ancak mesafe uzun: İstanbul’dan otobüsle yolculuk 20 saatin üzerine çıkıyor. Kendi aracınızla gidecekseniz kış lastiği ve zincir, aralık ile mart arasında tercih değil zorunluluk.
Kars Harakani Havalimanı’ndan şehir merkezine ulaşım
Havalimanı şehir merkezine yaklaşık 6 kilometre uzaklıkta, yani transfer meselesi Kars’ta hiç dert değil. Uçuş saatlerine göre düzenlenen havalimanı servisleri ve belediye otobüsleri merkeze iniyor. Terminal çıkışında ticari taksiler bekliyor; terminal içindeki araç kiralama ofislerinden araç almak da mümkün. Ani, Çıldır ve Sarıkamış gibi çevre rotaları planlıyorsanız, araç kiralamak en pratik çözüm olabilir.
Kars’a ne zaman gidilir?
Kars’ta mevsimler yumuşak geçişler yapmaz. Hangi ay gittiğinize göre bambaşka bir şehir bulursunuz. Ocak ayının uzun yıllar ortalaması eksi 10 derecenin altında seyrediyor ve termometrenin eksi 30’un altını gördüğü geceler kayıtlara geçmiş durumda. Yazlar ise serin geçiyor. Temmuz ve ağustos ortalamaları 18 derece civarında kalıyor, gündüzleri 25 ile 30 derece arasında geziniyor.
Aralık ile mart arası, Kars’ın en çok fotoğraflanan dönemi. Sarıkamış’ta kayak sezonu genellikle aralık ortasında açılıyor, nisan başına kadar sürüyor. Çıldır Gölü’nün yüzeyi ocak ve şubatta donuyor. Atlı kızak ile Eskimo usulü balık avı da bu iki ayda yapılıyor. Ani’yi karla görmek isteyenler için de en iyi dönem bu. Gelgelelim günler kısa, o yüzden ziyareti sabah erken başlatmak gerekiyor.
Mayıs ile eylül arası ise bambaşka bir Kars sunuyor. Yaylalar yeşeriyor, Ani’de saatlerce yürümek keyifli hale geliyor, Kuyucuk Gölü’nde kuş gözlemi için koşullar en iyi noktaya ulaşıyor. Boğatepe gibi köylerde peynir üretimi de bahar ve yaz aylarında yoğunlaşıyor. Kalabalıktan kaçmak isteyenlere eylülü öneririz. Hem hava hem fiyat açısından dengeli bir ay.
Takviminizi ocak ayına denk getirirseniz Sarıkamış şehitlerini anma programlarına ve yürüyüşüne katılabilirsiniz. Bu etkinlik her yıl Sarıkamış Harekâtı’nın yıl dönümünde düzenleniyor ve kente ciddi bir ziyaretçi akını getiriyor. Konaklamayı erkenden ayırtın.
Kars gezilecek yerler
Kars’ta görülecek yerler iki gruba ayrılıyor. Bir yanda yürüyerek gezebileceğiniz kompakt bir şehir merkezi var, öbür yanda araçla ulaşmanız gereken geniş bir çevre. İkisini de programa almadan Kars’ı görmüş sayılmazsınız.
Ani Ören Yeri
Ani, tarihte İpek Yolu’nun Anadolu’ya açılan ilk büyük durağıydı. 10 ile 13. yüzyıllar arasında bölgenin en kalabalık, en zengin şehirlerinden biri olarak parladı. 2016 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alındı. Ani ile birlikte Türkiye’den UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alınan yerleri keşfetmek için hazırladığımız kapsamlı rehberi inceleyebilirsiniz.
Alana Aslanlı Kapı’dan giriyorsunuz. Kilometrelerce uzanan surların ardında Katedral, Ebu’l Menuçehr Camii, freskleriyle ünlü Tigran Honents Kilisesi, Aziz Prkitch Kilisesi, Selçuklu Sarayı, kervansaray ve hamam kalıntıları sizi karşılıyor. Vadinin kıyısındaki İpek Yolu Köprüsü’nden bugüne yalnızca ayakları kalmış. Hemen ötesinde Arpaçay Nehri ve sınır uzanıyor. Ani’yi asıl çarpıcı yapan da bu. Bir kilisenin yanı başında Anadolu’daki ilk Türk camisi duruyor ve ikisi aynı sessizliği paylaşıyor.
Ziyaret ipuçlarına gelirsek, Ani her gün ziyarete açık. T.C. vatandaşları için MüzeKart geçerli, yabancı ziyaretçiler için giriş ücreti farklı. Güncel ücret ve saatler için muze.gov.tr adresini kontrol edebilirsiniz. Alan geniş ve yapıların içi dışında gölge oluşturacak yer yok. Yazın şapka ve su, kışın kaymayan kar ayakkabısı şart. Gezi en az iki saat sürüyor, daha yavaş dolaşırsanız üç saati bulabilir. Toplu taşıma sınırlı olduğu için taksi, kiralık araç ya da günübirlik tur en makul seçenekler.
Ani’nin tarihi, mimari yapıları ve ziyaret önerileri hakkında daha fazla bilgi için Ani Antik Kenti gezi rehberimize göz atabilirsiniz.
Kars Kalesi
Şehrin tepesindeki kalenin büyük bölümü 12. yüzyıl Saltuklu eseri. Sonraki yüzyıllarda defalarca yıkıldı, defalarca onarıldı. Kesme bazalt taştan surları bugün de ayakta. Yukarıdan bakınca Kars Çayı’nın şehri nasıl ikiye böldüğünü, ızgara planlı Rus dönemi mahallelerinin nasıl uzandığını tek bakışta görüyorsunuz. Gün batımına denk getirirseniz, kentin en iyi fotoğrafları buradan çıkıyor.
Kümbet Camii (12 Havariler Kilisesi)
Kalenin hemen eteğinde duran yapı 10. yüzyılda kilise olarak inşa edildi. Yüzyıllar içinde cami oldu, kilise oldu, müze oldu. Bir dönem Kars’ın ilk arkeoloji müzesine ev sahipliği yaptı, bugün cami olarak ibadete açık. Kubbe kasnağındaki havari kabartmaları, yapının katmanlı geçmişini gözler önüne seriyor.
Taş Köprü ve Kaleiçi hamamları
Kars Çayı üzerindeki Taş Köprü bugünkü haliyle 16. yüzyılda inşa edildi ve hâlâ ayakta. Çevresinde tarihi hamamlar, Evliya Camii ve Hasan Harakani Türbesi birbirine yürüme mesafesinde. Kaleden aşağı inerken bu rotayı takip etmek, Kars merkezini yarım günde çözmenin en kolay yolu.
Baltık mimarisi rotası
Kars 1878 ile 1918 arasında Rus idaresinde kaldı ve bu kırk yıl şehrin yüzünü kalıcı biçimde değiştirdi. Yusufpaşa, Ortakapı ve Cumhuriyet mahalleleri ızgara planlı geniş caddelerle kuruldu, taş cepheli binalar dikildi. Bugün Defterdarlık binası, Vali Konağı, Gazi Ahmet Muhtar Paşa Konağı ve eski Rus Konsolosluğu bu mirasın en görünür örnekleri. Fethiye Camii de öyle. 19. yüzyılda kilise olarak inşa edilmiş, sonradan camiye dönüştürülmüş. Restore edilmiş konaklara, mesela Cheltikov Otel ile Katherina Sarayı’na, konaklamasanız bile bir çay içmek için uğrayın.
Kars Müzesi
İstasyon Caddesi’ndeki müze, bölgenin arkeolojik ve etnografik birikimini kronolojik olarak sergiliyor. Ani kazılarından çıkan eserler, yöresel kıyafetler ve gündelik hayat objeleri burada. Bahçedeki taş eserleri de gözden kaçırmayın.
Sarıkamış Kayak Merkezi
Sarıkamış’ı Türkiye’nin en özel kayak merkezlerinden biri yapan şey tesis sayısı değil. Kar. Bölgeye yağan kristal kar, düşük nem oranı sayesinde donmuyor ve kayak takımına yapışmıyor. Bu tür karı dünyada birkaç yerde görüyorsunuz, en bilinen örneği de Alpler. Pistleri çevreleyen sarıçam ormanları rüzgârı kesiyor, çığ riski neredeyse yok denecek kadar az.
Cıbıltepe üzerindeki pistler farklı zorluk derecelerine yayılıyor, toplam uzunlukları 25 kilometreyi buluyor. Telesiyej hatları sizi zirveye hızlı çıkarıyor. Kuyruklar mı? İstanbul çevresindeki merkezlerle kıyaslanacak gibi değil. Sezon genellikle aralık ortasında açılıyor, nisan başına kadar sürüyor. Ekipmanı yerinde kiralayabilirsiniz.
Sarıkamış’ın yanı sıra Türkiye’nin farklı noktalarındaki kayak seçeneklerini değerlendirmek için Türkiye’deki kayak merkezleri rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Sarıkamış Şehitliği ve anıtlar
Sarıkamış, 1914-1915 kışında yaşanan harekâtın hafızasını taşıyor. Şehitlik ve anıtlar ilçe çevresine dağılmış durumda. Ocakta düzenlenen anma yürüyüşü, bölgeyi ziyaret etmenin en anlamlı zamanlarından biri. Sessiz, ağırbaşlı bir durak burası. Programınızda ona göre yer açın.
Katherina Av Köşkü
Sarıkamış’ın kuzeybatısındaki köşk, Çar II. Nikolay döneminde, 19. yüzyıl sonu ile 20. yüzyıl başı arasında yaptırıldı. Yapının tamamı ahşap. En dikkat çekici yanı da şu: tahtalar hiç çivi kullanılmadan, geçme tekniğiyle birleştirilmiş. Ormanın içindeki konumu, özellikle kar temasıyla birleşince bambaşka bir atmosfer sağlıyor.
Çıldır Gölü
Kars ile Ardahan sınırında uzanan Çıldır, Doğu Anadolu’nun en büyük ikinci gölü. Aynı zamanda Doğu Anadolu’nun en büyük tatlı su gölü. Kışın yüzeyi tamamen donuyor, buz kalınlığı yer yer yarım metreyi aşıyor. Bu dönemde göl üzerinde atlı kızak turları yapılıyor. Yöre balıkçıları buzu kırıp ağ çekerek Eskimo usulü avlanıyor ve ziyaretçiler bu süreci yakından izleyebiliyor. Yazın tablo tamamen değişiyor. Yeşil kıyılar, kuş türleri ve tekneyle gezinti öne çıkıyor.
Kıyıdaki balık restoranlarında gölün spesiyali sarı balık servis ediliyor. Buz üzerine çıkmadan önce koşulları mutlaka yerel işletmelere sorun. Mart yaklaştıkça buz inceliyor ve gezinti riskli hale geliyor.
Boğatepe köyü ve Peynir Müzesi
Kars merkeze yaklaşık 50 kilometre uzaklıktaki Boğatepe, 2.300 metre rakımda kurulu bir yayla köyü. Kars gravyerinin doğduğu yer burası. Peynirin hikâyesi 19. yüzyılda bölgeye gelen İsviçreli üreticilere dayanıyor ve gelenek köyde hâlâ sürüyor. Köylülerin kendi imkânlarıyla kurduğu Peynir Müzesi, eski bir mandıra binasında gravyerin üretim sürecini ve Kars’ın mandıra kültürünü anlatıyor.
Köye kahvaltıya gitmek en doğru plan. Kars kaşarı, gravyeri, balı ve tereyağıyla kurulan bir sofradan sonra dönüş yolunda yanınıza peynir almadan ayrılmak zor. Köye çıkmaya vaktiniz yoksa Kars merkezdeki Boğatepe ürünleri satan dükkânlar da iş görür.
Kuyucuk Gölü Kuş Cenneti
Arpaçay ilçesi yakınlarındaki Kuyucuk Gölü, Kars’ın en önemli doğal yaşam alanlarından biri. Asya, Avrupa ve Afrika arasındaki kuş göç yolları üzerinde bulunan sığ göl, özellikle ilkbahar ve sonbahar göçleri sırasında çok sayıda kuş için dinlenme, beslenme ve üreme alanı oluşturuyor. Bugüne kadar 200’den fazla kuş türünün kaydedildiği göl, 2009 yılında Türkiye’nin 13. Ramsar Alanı ilan edildi. Angıt, dikkuyruk, kızıl akbaba ve toy gibi türler göl ve çevresinde gözlemlenebiliyor. Göç dönemlerinde sulak alandaki kuş sayısı on binleri bulabiliyor.
Yaklaşık 416 hektarlık koruma alanını çevreleyen bozkır peyzajı da Kuyucuk’u Kars’taki diğer doğa duraklarından ayırıyor. Kuş gözlem kulesinden gölü ve çevresindeki hareketliliği izleyebilir, özellikle sabahın erken saatlerinde doğa fotoğrafçılığı için daha elverişli koşullar yakalayabilirsiniz. Kuş gözlemine meraklıysanız Kuyucuk Gölü’nü ilkbahar veya sonbahar rotanıza ekleyip buraya birkaç saat ayırmanız iyi bir seçenek.
Susuz Şelalesi ve Borluk Vadisi
Su Uçan Şelalesi olarak da bilinen Susuz Şelalesi, adının aksine bol sulu bir durak ve bahar aylarında en görkemli hâline ulaşıyor. Merkeze yakın Borluk Vadisi ise kayalık yamaçları ve dere boyu yürüyüş rotasıyla şehirden hızlıca kaçmak isteyenlere göre. İkisi de piknik ve kısa yürüyüş için uygun.
Camuşlu kaya resimleri
Kağızman ilçesine bağlı Camuşlu köyündeki bazalt kayalıklarda, Paleolitik döneme tarihlenen kaya resimleri bulunuyor. Geyik, yaban keçisi ve insan figürleri, bölgedeki yerleşimin ne kadar eskiye uzandığını gösteriyor. Yol zorlu, tabelalar sınırlı. Tepeye çıkmak için arazi aracı gerekiyor, yoksa bir saati aşan bir tırmanıştan söz ediliyor. Işık koşulları nedeniyle sabah saatlerinde gitmek en iyisi.
Üç günlük Kars rotası
Üç günlük, kışa göre kurgulanmış ama yaz için de uyarlanabilir bir rota. Sabah uçuşuyla gelip son gün akşam uçuşuyla dönüyorsanız program rahat rahat oturuyor.
Birinci gün: şehir merkezi ve mimari miras
- Sabah: Havalimanından merkeze geçiş ve otele yerleşme. Kahvaltıyı Kars kaşarı, gravyer, bal ve kaymakla donatılmış bir kahvaltı salonunda yapın.
- Öğleden önce: Kars Kalesi’ne çıkın, ardından yamaçtan inerek Kümbet Camii, Evliya Camii ve Hasan Harakani Türbesi’ni görün.
- Öğle: Merkezde hangel ve evelik aşıyla hafif bir öğle yemeği.
- Öğleden sonra: Taş Köprü ve çevresindeki hamamlar, ardından Baltık mimarisi rotası. Defterdarlık, Fethiye Camii ve tarihi konaklar yürüme mesafesinde. Kars Müzesi’ni de bu bloka sıkıştırabilirsiniz.
- Akşam: Kaz eti ve bulgur pilavı üzerine kurulu bir Kars sofrası. Canlı müzikli mekânları tercih ederseniz rezervasyon yaptırın.
İkinci gün: Ani ve sınır boyu
- Sabah erken: Ani Ören Yeri. Kışın gün kısa, kapı açılışına yakın varmak en iyisi.
- Öğle: Ocaklı köyü çevresinde kısa bir mola, ardından Çıldır Gölü yönüne hareket.
- Öğleden sonra: Çıldır’da atlı kızak turu ve buz üstü balıkçılığını izleme. Kıyıdaki restoranlarda sarı balık.
- Akşam: Merkeze dönüş. Yorgunsanız otelin yakınında sakin bir akşam yemeği yeterli.
Üçüncü gün: Sarıkamış ve peynir rotası
- Sabah: Sarıkamış’a hareket. Kayak yapacaksanız günün tamamını pistlere ayırın.
- Alternatif: Kayak yapmıyorsanız Sarıkamış Şehitliği, Katherina Av Köşkü ve sarıçam ormanlarında kar yürüyüşü.
- Öğleden sonra: Dönüş yolunda Boğatepe köyü, Peynir Müzesi ve peynir alışverişi.
- Akşam: Havalimanına transfer ve dönüş uçuşu. Valizde gravyer, kaşar, bal ve kete olduğundan emin olun.
Kars kaç günde gezilir?
Sadece şehir merkezini görmek isteyenler için bir tam gün yeterli. Ani’yi eklediğinizde iki güne çıkıyorsunuz. Çıldır Gölü ve Sarıkamış da programa girecekse üç gün en makul süre. Kayak tatili planlıyorsanız kurgu değişiyor. O zaman Sarıkamış’ta dört ile yedi gece arası konaklayıp merkezi bir günlük kaçamakla görmek daha mantıklı. Kağızman, Digor ve Kuyucuk gibi durakları da ekleyecekseniz dört günlük bir plan yapın.
Kars’ta şehir içi ulaşım
Kars merkezi küçük ve yürünebilir. Kale, Kümbet Camii, Taş Köprü, müze ve tarihi caddeler arasındaki mesafeler çoğu zaman 15 ile 20 dakikalık yürüyüşlerle kapanıyor. Merkez içinde belediye otobüsleri ve taksiler var. Asıl mesele çevre rotalarında. Ani, Çıldır ve Sarıkamış’a düzenli toplu taşıma sınırlı, o yüzden üç seçeneğiniz kalıyor. Kiralık araç, günübirlik tur ya da otelinizden ayarlayacağınız şoförlü taksi. Kışın yol koşulları hızla değişiyor. Kendi aracınızı kullanacaksanız güne erken başlayın ve hava durumunu takip edin.
Kars’ta nerede yemek yenir?
Kars mutfağını sert iklim ve hayvancılık şekillendirmiş. Un, süt ürünleri ve et üçgeninde kurulmuş, otlarla zenginleşmiş.
Listenin başında tandırda pişen ve bulgur pilavı üzerinde servis edilen kaz eti var. Yanına yoğurt ve yağda kavrulmuş soğanla gelen hangeli, nohutlu ve etli pitiyi, kuzukulağı benzeri evelik otundan yapılan evelik aşını ekleyin. Tereyağıyla yoğrulmuş hamurdan çıkan kete, sacda pişen nezik ekmeği ve umaç helvası da öyle. Kahvaltı sofrasında ise gravyer, kaşar, çeçil, bal ve kaymak başrolde.
Yöresel yemekleri denemek için Kars merkezdeki Hanımeli Kars Mutfağı ve Kars Kaz Evi gibi adreslere uğrayabilirsiniz. Kaz eti başta olmak üzere hangel, piti ve farklı Kars yemeklerini bu mekanların menülerinde bulabilirsiniz. Güne yöresel ürünlerle hazırlanan bir kahvaltıyla başlamak isterseniz Kars Kahvaltı Evi seçeneklerden biri. Çıldır Gölü’ne gittiğinizde ise göl kıyısındaki restoranlarda yörede sarı balık olarak bilinen tatlı su balığını deneyebilirsiniz.
Kars’tan ne alınır?
Kars’tan dönerken valizde en çok yer açmanız gereken ürünlerin başında peynir geliyor. Boğatepe çevresinde geleneksel yöntemlerle üretilen Kars gravyeri aylar süren olgunlaşma süreciyle kendine özgü aromasını kazanıyor. Taze ve eski kaşar, lif lif ayrılan çeçil peyniri ve yörede üretilen farklı peynir çeşitleri de tercih edebileceğiniz ürünler arasında. Yaylalardaki zengin bitki örtüsünün izlerini taşıyan Kars balı, kete, lavaş, kurutulmuş kaz eti ve kavılca bulguru da şehirden alınabilecek yöresel ürünleri tamamlıyor.
Boğatepe’ye kadar gitmeden alışveriş yapmak isterseniz Kars merkezdeki Boğatepe Köyü Pazarı, Taşkın Ticaret Kaşar Peyniri ve Balcılık ve Tarihi Zavotlar Kars gibi yöresel ürün mağazalarına uğrayabilirsiniz. Gravyer ve eski kaşar alırken ürünün olgunlaşma süresi ve saklama koşulları hakkında bilgi istemek, özellikle uzun bir dönüş yolculuğunuz varsa vakumlu paketleme seçeneklerini değerlendirmek faydalı olabilir.
Kars’ta nerede kalınır?
Kars’ta konaklama iki kutupta toplanıyor. Bir yanda şehir merkezi var, öbür yanda Sarıkamış. Merkezde kalmak, tarihi dokuyu yürüyerek gezmek ve Ani ile Çıldır rotalarına yakın olmak isteyenler için doğru tercih. Rus dönemi konaklarından dönüştürülmüş butik oteller şehrin karakterini deneyimlemenin en keyifli yolu. Cheltikov Otel ve Katherina Sarayı bu grubun bilinen örnekleri, Kars Otel gibi az odalı seçenekler de merkezde.
Kayak odaklı bir tatil planlıyorsanız Sarıkamış’ta, pistlere yakın oteller daha mantıklı. Bu tesislerin çoğu servisle pist transferi sağlıyor ve tam pansiyon çalışıyor. Ocak ile şubat arası doluluk yüksek seyrediyor, rezervasyonu erken yapmak fiyat açısından da avantaj sağlıyor. Ama Ani ve merkez odaklı bir gezide Sarıkamış’ta kalmayın. Günlük yol süresini gereksiz yere uzatır.
Kars neden ziyaret edilmeli?
Kars, Türkiye’de az sayıda şehrin yapabildiği bir şeyi yapıyor. Birbirine hiç benzemeyen katmanları aynı gün içinde önünüze koyuyor. Sabah bin yıllık bir katedralin altında duruyorsunuz, öğleden sonra donmuş bir gölün üzerinde yürüyorsunuz, akşam Kafkasya ile Anadolu’nun buluştuğu bir sofraya oturuyorsunuz. Ani’nin UNESCO listesindeki kimliği, Sarıkamış’ın kristal karı ve Boğatepe’nin peynir geleneği için ayrı ayrı yola çıkanlar var.
Bir de kalabalık meselesi. Ani’de çoğu zaman kendi adımlarınızın sesini duyuyorsunuz, Sarıkamış pistlerinde telesiyej kuyruğu neredeyse yok.
Kars yakınlarında gezilecek yerler
Kars’ı bir bölge turunun parçası yapmak isterseniz komşu iller elinizi güçlendiriyor. Ardahan yaklaşık 90 kilometre uzaklıkta. Çıldır Gölü’nün diğer kıyısını, Şeytan Kalesi’ni ve Ardahan yaylalarını sunuyor. Erzurum yaklaşık 200 kilometre mesafede ve Çifte Minareli Medrese, Yakutiye Medresesi ile Palandöken pistleriyle ayrı bir program istiyor. Iğdır ve Ağrı yönüne gidenler ise Ağrı Dağı manzarasını ve İshak Paşa Sarayı’nı rotaya ekleyebilir. Doğu Ekspresi ile geliyorsanız Erzurum zaten güzergâh üzerindeki uzun molalardan biri. Kars’ı Erzurum, Iğdır ve Ağrı ile birleştiren daha uzun bir seyahat planlıyorsanız Doğu Anadolu gezi rotamıza göz atabilirsiniz.
Kars tarihine kısa bakış
Kars ve çevresindeki yerleşim izleri Paleolitik döneme kadar uzanıyor. Camuşlu kaya resimleri bunun en somut kanıtı. Urartulardan sonra bölge sırasıyla Sasani, Bizans, Bagratlı ve Selçuklu hâkimiyetine girdi. 1064 yılında Sultan Alparslan’ın Ani’yi fethi, şehrin Türk-İslam dönemini başlattı. Ani, 1605 depreminin ardından büyük ölçüde terk edildi ve ticaret yolları değiştikçe sessizleşti.
1878 Berlin Antlaşması’nın ardından Kars kırk yıl boyunca Rus idaresinde kaldı. Şehir bu dönemde ızgara planlı caddelerle yeniden kuruldu, Baltık mimarisi kente yerleşti. Gravyer geleneği de aynı yıllarda bölgeye taşındı. 1918 sonrasında yaşanan süreç 1921 Kars Antlaşması ile sonuçlandı ve şehir Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde yerini aldı. Bugün gezdiğiniz her sokak bu üst üste binmiş katmanların izini taşıyor.
Popüler kültürde Kars
Kars’ın karla kaplı sokakları, taş mimarisi ve sınır kenti kimliği, edebiyattan sinemaya ve televizyona pek çok esere ilham verdi. Şehri merkezine alan en bilinen eserlerden biri Orhan Pamuk’un Kar romanı. Romanın başkahramanı şair Ka’nın yolu bir röportaj için Kars’a düşüyor; yoğun kar yağışı altında şehrin sokakları, çayhaneleri ve otelleri hikâyenin atmosferini belirleyen başlıca unsurlara dönüşüyor. Böylece Kars, romanda yalnızca olayların geçtiği bir yer değil, anlatının karakterlerinden biri gibi öne çıkıyor.
Kars’ın sinemayla ilişkisi de oldukça güçlü. Reha Erdem’in Kosmos filmi, şehrin kış manzaralarını ve sınır coğrafyasını gerçeküstü bir hikâyenin fonuna dönüştürüyor. Murat Saraçoğlu’nun yönettiği Deli Deli Olma ise Kars’ın Malakan geçmişinden izler taşıyor ve Tarık Akan’ın canlandırdığı Mişka karakteri üzerinden bölgenin kültürel hafızasına uzanıyor. Reis Çelik’in Tuncel Kurtiz’le çektiği İnat Hikâyelerinde ise buz tutmuş Çıldır Gölü, atlı kızaklar ve bölgenin âşıklık geleneği anlatının merkezinde yer alıyor. Filmin büyük bölümünün donmuş Çıldır Gölü ve çevresindeki köylerde çekilmiş olması, bugünkü Kars gezisinde karşılaşacağınız manzaraları sinemadan tanıdık hâle getiriyor.
Kars, yakın dönemde bir televizyon yapımında da öne çıktı. 2025’te Show TV’de yayımlanmaya başlayan Veliaht dizisinin hikâyesi, 2026’nın başında Kars’a taşındı ve oyuncular ile yapım ekibi yeni bölümlerin çekimleri için şehre geldi. Karslı ailesinin geçmişine uzanan bu bölümlerde şehrin kış atmosferi ve taş dokusu dizinin görsel dünyasının önemli bir parçasına dönüştü. Böylece Kars, Kar romanından Kosmos ve Deli Deli Olma gibi filmlere ve güncel televizyon yapımlarına kadar uzanan geniş bir popüler kültür hafızasında kendine yer bulmaya devam ediyor.
Sıkça sorulan sorular
Kars’a uçuş ne kadar sürüyor?
İstanbul Havalimanı’ndan Kars Harakani Havalimanı’na direkt uçuş yaklaşık 2 saat 10 dakika sürüyor. Havalimanı şehir merkezine yaklaşık 6 kilometre uzaklıkta, transfer 15 dakikayı geçmiyor.
Kars’ı gezmek için en iyi zaman ne zaman?
Kar manzaraları, kayak ve donmuş Çıldır Gölü için ocak ile şubat en iyi dönem. Ani’yi rahat gezmek, yaylaları yeşil görmek ve kuş gözlemi yapmak için mayıs ile eylül arası daha uygun. Eylül, hava ve kalabalık dengesi açısından öne çıkıyor.
Ani Ören Yeri’ne nasıl gidilir ve giriş ücretli mi?
Ani, Kars merkezine yaklaşık 45 kilometre uzaklıktaki Ocaklı köyünde. Toplu taşıma sınırlı olduğu için taksi, kiralık araç veya günübirlik tur tercih ediliyor. Ören yeri ücretli, T.C. vatandaşları için MüzeKart geçerli. Güncel ücret ve ziyaret saatleri için muze.gov.tr adresini kontrol edin.
Kars kaç günde gezilir?
Sadece merkez için bir gün yeterli. Ani ile birlikte iki gün, Çıldır Gölü ve Sarıkamış eklendiğinde üç gün gerekiyor. Kağızman ve Digor gibi durakları da eklerseniz dört günlük bir plan daha rahat.
Sarıkamış’ta kayak sezonu ne zaman açılıyor?
Sezon genellikle aralık ortasında başlıyor ve nisan başına kadar sürüyor. Kristal karın en iyi halini yakalamak isteyenler için ocak ve şubat öne çıkıyor. Güncel sezon tarihlerini her yıl kayak merkezi işletmesi açıklıyor.
Çıldır Gölü’nde atlı kızak ve buz üstü balıkçılığı ne zaman yapılıyor?
Göl yüzeyi genellikle ocak ve şubatta tamamen donuyor, etkinlikler bu dönemde yapılıyor. Mart yaklaştıkça buz inceliyor. Buza çıkmadan önce koşulları mutlaka yerel işletmelere sorun.
Kars’tan hangi ürünleri almak gerekir?
Gravyer ve kaşar listenin başında. İkisini de Boğatepe köyünden ya da merkezdeki yöresel ürün dükkânlarından alabilirsiniz. Bal, kete, çeçil peyniri, kurutulmuş kaz eti ve kavılca bulguru da sık tercih edilen ürünler arasında.
