Marakeş’e dair birkaç not
Tarihçesi her ne kadar Avrupa’ya yakınlığından dolayı hep geçiş hikâyeleriyle dolu olsa da Fas Marakeş’in birçok tanıdık manzarasını popüler kültürde isim yapmış filmlerin sahnelerinde gördük. Berberiler halen Atlas dağlarının eteklerinde kimliklerini sürdürürken, Cebelitarık ötesinde bambaşka hayatların yaşandığı bu ülkeyi, Paolo Coelho’nun ‘’Simyacı’’ kitabındaki tasvirleriyle daha da yakından tanıdık.
Sahra’ya kadar uzanan bu topraklardaki hikâyeler ve manzaralar ziyaretçilerine unutulmaz deneyimler yaşatacak türde. Fas’ın rengârenk Marakeş şehrinden Sahra çölündeki altın kum tepelerine kadar uzanan bu büyük ve gizemli coğrafyayı beraber keşfetmeye başlayalım.
Fas, Marakeş’te gezilecek yerler
Fas’ın renkli ve hareketli şehri Marakeş. Her renginde ayrı bir duygu temsili var. Mutluluk, hüzün, aşk…hepsi ayrı bir rengi temsil ediyor adeta. Bir yandan kuzey Afrika’nın sıcağının altında gölge ararken diğer yandan ise “Riad’’ adı verilen geleneksel Fas avlulu evlerinde o ferah nane çayını içerek kısa süreli coğrafya kavramını kaybediyorsunuz.
Hayat ise adeta akşam başlıyor. Jemaa el Fna Meydanı’na kurulan pazarlarda çeşit çeşit sokak yemeklerinin olduğu stantlar göze çarparken diğer yandan yılan oynatıcıları, falcılar ve dans edenler var. Buraya gece de gündüz de baktığınızda şehrin yaşayan siluetini görüyorsunuz. Ara sokaklar ise geçmiş ile günümüz arasında sıkışmış halde. Türlü türlü zanaatkârlar köşe başlarındayken sokaktan geçen Djellaba ve kaftan giyen insanlar ise zaman tünelinden geçiyormuş hissini yaratıyor. Şimdi Marakeş gezilecek yerleri tek tek keşfedelim, bu güzel şehri yakından tanıyalım.
Marakeş’in sarayları, medresesi ve müzeleri
Bahia Sarayı
Marakeş’in eski kent merkezinde (Medina) bulunan Bahia Sarayı, kentin en güzel ev-saraylarından biri. Sultanın başveziri Si Moussa için yaptırılan saray, 1859-1873 ve 1894-1900 yılları arasında iki aşamada tamamlanmış. Merkezî avludaki yasemin, portakal, muz ve mersin ağaçları saraya girerken hem güzel bir görüntü hem de hoş bir koku sunuyor. Kuzey Afrika mermerlerinden yapılan Mermer Avlu, tavan işçiliği, taş ve çini süslemeleriyle sarayın en eski ve en etkileyici bölümlerinden.
El Badi Sarayı
Kral Ahmed el-Mansur’un 1578-1593 yılları arasında inşa ettirdiği El Badi Sarayı, 360 odası ve havuzlu avlusuyla dev bir yapı. Yapımında kaliteli İtalyan mermeri kullanılmış, masrafı ise 1578’deki Fas-Portekiz savaşının ardından Portekizlilerin ödediği savaş tazminatı ile karşılanmış. Havuzlar ve bahçelerle donatılmış merkezî avlu daha ilk bakışta hayranlık uyandırıyor. Avlunun dört köşesindeki yazlık köşklerden bugüne yalnızca Kristal Köşk’ün temelleri kalmış. Diğer tarafta, zamanında sadece sultanın devlet işleri için kullandığı Beşinci Köşk yer alıyor. Sarayın en özel noktası ise Kutubiye Camisi’nin 12. yüzyıla tarihlenen minberinin sergilendiği bölüm. Buraya giriş için ayrıca ücret ödeniyor.
Fas Sanatları Müzesi (Dar Si Said)
Çinileri, mermer döşemeleri, taş işçiliği ve tavan süslemeleriyle hayranlık uyandıran Dar Si Said Müzesi ya da diğer adıyla Fas Sanatları Müzesi, Fas geleneksel sanatlarının sergilendiği en ünlü müze. Koleksiyonda silahlar, bakır eşyalar, oyma işleri, gelin giysileri ve halılar gibi yerel sanat ürünleri yer alıyor. Bahçesindeki portakal, mandalina ve mersin ağaçlarının arasında dolaşmak da ayrı bir keyif. Müzenin en büyük artısı fotoğraf çekimi için çok estetik bir yapı olması; Marakeş gezinizin en güzel fotoğraflarını burada çekebilirsiniz.
Le Jardin Majorelle
Marakeş gezilecek yerlerin başında gelen Le Jardin Majorelle ya da Majorelle bahçesi… Marakeş mavisi olarak anımsanan o muhteşem kobalt mavinin, yeşillerin ortasında ve içinde 15 farklı kuş türünü barındıran o meşhur bahçe. Her ne kadar yaratıcısı Yves Saint Laurent olarak bilinse de bu doğru değil. Burası Fransız mobilyacı ve ressam Jacques Majorelle’nin oluşturduğu bir yer.
Ressamlık kariyeri için geldiği Marakeş’e adeta âşık olan Majorelle, arazisini satın alarak dünyanın çeşitli yerlerinden getirttiği çeşitli bitkilerle burayı bir cennete dönüştürüp 1947’de halka da açıyor. Ancak 1962’de geçirdiği bir trafik kazasından sonra Fransa’ya dönen Majorelle, vefat ediyor. Bahçesi ve mirası ise böyle kalmıyor. Yves Saint Laurent ve Pierre Berge burayı satın alarak Majorelle’nin cennetinin günümüze kadar gelmesine öncülük ediyorlar. Hatta buranın gelirinin Faslı çocuklar eğitimde kullanıldığı da bir vakıf kuruyorlar. Günümüzde halen belli saatler içerisinde açık olan bahçe içinde bir de müze barındırıyor.
Jemaa El Fna Meydanı ve Kutubiye Camii
Gecesi ve gündüzü bir filmin iki farklı sahnesini andıran, âdeta Marakeş’in toplanma alnı Jemaa el Fna Meydanı’na uzaktan baktığınızda sadece renkleri görmeyeceksiniz, adeta duyacaksınız ve koklayacaksınız, tadacaksınız. Bir tarafta yılan oynatıcıları diğer tarafta kına yapan kadınlar… Her türlü yemek kokusun da birbirine karıştığı meydanda taze meyve suyu satıcıları barmen edasında size bir şeyler satmak için her yolu deniyor. Ancak dediğim gibi meydanın olmazsa olmaz silueti yılan oynatıcıları. Yılanlarını sepetten çıkarmak için otantik ezgiler çalarken meydanın o sesini hafızanıza kazıyacaksınız.
Burada uyarmam gerekir ki birçok şeyi videoya çekerken bahşişi bir zorunluluk gibi istiyorlar. Bunu bilerek telefonunun kamerasını doğrultmanızı öneririm. Meydanın biraz ilerisinde ise bir başka siluet Kutubiye Camisi ve meşhur minaresi beliriyor. Minaresi bilinenin aksine silindir değil, kare ve ucunda hilal değil küre var. 70 metre uzunluğundaki minaresine at ile çıkılabiliyor. Buradan ilham alınarak yapılmış Sevilla’daki La Giralda ise başka bir seyahatinizde size burayı hatırlatacak! Yani Marakeş’te gezilecek tarihi yerler içinde burayı mutlaka görün deriz.
Marakeş’ten Sahra’ya Atlas Dağları
Fas, Marakeş’ten Sahra Çölü’ne ilk adım olan Zagora’ya 6-8 saat gibi bir sürede varıyoruz. Ancak öncesinde uzun ve bitmeyen virajlarıyla meşhur Atlas Dağları’ndan (yüksek Atlas) geçmeniz gereken bir sınav var. Fas, Cezayir ve Tunus’tan geçen Atlas dağlarının en yükse noktası ise Fas’ın güney batısında olan Toubkal. Bu dağların oluşumu en son yapılan çalışmalar sonucunda milyonlarca yıl önce Amerika ve Afrika kıtaları ayrılmadan önce oluştuğuna inanılıyor.
Marakeş gezilecek yerlerin ilk çöl durağı Zagora kentine ve çöle gitmeden bu dağlardan geçenler Ourika vadisini ve nehrini görürken halen köylerde yaşayan Bedevileri ziyaret edebilir ve el yapımı dokuma kilimlerden alarak bir nane çayı içerek ya da Tajin yiyerek mola verebilirsiniz. Buradan geçerken birçok manzara görecek ve fotoğraf molası vermek isteyeceğinize eminim. Bu yolculukta yol üzerinde uğrayabileceğiniz belki de en iyi nokta ise sayısız filme sahne olmuş Ait Ben Haddou.
Aït Benhaddou
Sahra çölüne çıkılan bu yolda şüphesiz uğrayabileceğiniz en iyi yer olarak burayı söylemiştim. Buna sizin de katılacağınızı düşünüyorum. Marakeş ile Sahra arasında seyahat eden kervanlarında uğrak yeriydi burası. Kil mimarisinin en güzel örneklerinden olan köy,1987’de UNESCO Dünya mirası Listesi’ne de girmiş durumda. Halen içerisinde 4 ailenin ikamet ettiği köyde aileler aktif olarak burada değil, karşıdaki daha modern binalarda oturuyorlar. Burası ise hem film endüstrisine hem de turizme nimet olmuş durumda. İçerisinde daha çok turistik eşyalar, halı ve kilimler, el yapımı tabloların satıldığı küçük dükkânlar mevcut. Biz ise buraya nereden mi aşinayız?
Game of Thrones dizisi başta olmak üzere; Gladyatör, Kundun gibi filmlerin birçok sahnesi burada çekilmişti. Dükkanların çoğunda ise burada çekilen dizi ve filmlerin listesi ile sahnelerin olduğu fotoğraflar asılı. Çekilen ilk film ise 1954 yılında yayınlanan ‘’Ali Baba ve Kırk Haramiler”. Gladyatör filmindeki savaşılan kolezyum seti ise Ouzazate’de dünyanın en büyük film stüdyolarından olan Atlas stüdyolarında halen duruyor. Burayı ziyaret etmeden bu dizi ve filmleri izlemek güzel ve unutulmaz bir hatırlatma gibi olacaktır. Fas, Marakeş’ten yaklaşık 3-4 saat uzaklıkta ve dilerseniz günübirlik bile gidebilirsiniz. Aït Benhaddou’nun dizideki karşılığı, Daenerys’in fethettiği köle şehri Yunkai. Buradaki çekimlerin hikâyesini ve Dubrovnik’ten Kuzey İrlanda’ya uzanan diğer durakları Game of Thrones’un çekildiği yerler yazımızda bulabilirsiniz.
Zagora
Eğer uzun bir vaktiniz yoksa ancak yine de Fas’ta çöl deneyimi yaşamak istiyorsanız Marakeş gezilecek yerlerin içinde yine Atlas Dağları’nın ötesinde ulaşabileceğiniz en makul yerlerden biri Zagora Kasabası ve çölü olacak. Teknik olarak çöl diyemesek de yine de kum tepelerinin olduğu bir gerçek. Burada bedevi usulü çöl kampında kalabilir, Fas’ın diğer bölgelerine nazaran büyük olmasa da kum tepelerine çıkabilir ve deve ile seyahat edebilirsiniz.
Genellikle ulaşım belli bir noktadan sonra deveyle gerçekleştiriliyor. Kampa vardığınızda ise birçok seçenek görünce şaşırmayın. Ortak alanda ya da özel banyolu ve çadırda elektrik olan kamp bu deneyim için size konforu da beraberinde getiriyor. Burası nispeten şehre daha yakın bir yer. Kum tepeleri ise normale göre çok büyük değil ve dağlık, taşlık ancak yine de ara ara çıkılabilecek ve güneşin doğuşunu ve batışını izleyebilecek türde. Uyarmam gerekiyor ki eğer hayalinizde çöl manzarası büyük, sonsuz altın kumlarsa burası sizi tatmin etmeyebilir ve hayal kırıklığı yaratabilir. Ancak yine de kısıtlı zamanınız varsa Fas gezinizde ideal bir seçenek olacaktır.
Sahra’nın sonsuz altın kum tepeleri: Merzouga ve Erg Chebbi
Marakeş gezilecek yerler listemizde gerçek ve zorlu Sahra çölü deneyimi ise burada başlıyor. O hayalinizdeki altın sarısı kum tepelerinin olduğu yer tam olarak Merzouga ve Erg Chebbi çölleri. Bu iki çöl arası ise yalnızca 15 dk mesafe olmasına karşın Marakeş’ten buraya gelmek en az 11 saat sürüyor. Eğer dinlenme ve molaları da planınıza katarsanız dönüş yolunuzla beraber minimum 2 hatta 3 gününüzü buraya ayırmanız gerekebilir.
Buradaki kum tepeleri sanılanın aksine çok da masum değil. Bölgede birçok kamp alanı olmasına rağmen buraya ulaşmak yine belli bir noktadan sonra ATV araçlarla ya da develerle oluyor. En çok tercih edilen seçenek ise develer oluyor. Yerel rehberlerin ise sonsuz kumların arasında yollarını kaybetmeden bulması halen şaşırtıcı geliyor.
Merzouga ve Erg Chebbi çölleri Cezayir sınırına çok yakın bir konumda. Not olarak eklemek gerekiyor ki eğer bir başka Sahra Çölü planınız varsa Cezayir de popüler destinasyonlardan birisi. Eskiden de birçok kervanın rotasında olan bu yerler halen bakir. Çölün gündüz gündüz güneşi yakıcı olsa da şehirden ve ışık kirliliğinden uzak soğuk geceleri gökyüzünü izlemek ve astro fotoğrafçılık için en ideal yerlerden biri. Çölde yıldızlar altında bir gece geçirmek istemez misiniz? Burası Bucket List’e girecek türde bir hayal için biçilmiş bir kaftan ve etrafınızda da yakınlarda kamplar var. Buralara kendiniz de gelebilirsiniz ancak bir rehber eşliğinde genelde yapılan rotalar olduğunu belirtmek gerekiyor. Hem de doğa hem de çölün farklı hayvan türlerine ev sahipliği yaptığını unutmadan olası tehlikelere karşı önlem almak doğru olacaktır. Sinemanın çöl coğrafyalarıyla kurduğu ilişkiyi merak ediyorsanız, Avustralya’nın kızıl ovalarından Namibya’nın kum tepelerine uzanan Mad Max’in çölleri yazımıza da göz atabilirsiniz.
Kısa kısa çöl rehberi
- Gündüzleri çölde eski Berberi tarzında mavi Tagelmust adı verilen şalı kendine özgü bağlayıp kum fırtınalarına karşı yüzünü ve kulaklarınız korumanız gerekiyor
- Sahra çölü ile özdeşlemiş bu şalı yakınlarda birçok yerden farklı kalitede temin edebilirsiniz ya da aynı işlevi görecek şalınızı getirebilirsiniz. En önemli faktör ise uzun bir şal olmasıdır.
- Gölgenin kamplar harici nadir olduğu ve güneş ışınlarının dik olarak düştüğü yerdesiniz. Olası güneş yanıklarına karşı güneş kremiyle önlemenizi almayı unutmayın.
- Uzun kollu, açık renkte ve rahat ince giysiler
- Sandalet
- Güneş Gözlüğü
- Çöl gecelerinin rüzgârlı soğuğu bir mit değil, gerçek. Burası için nispeten sizi gece sıcak tutacak kıyafetlerinizi de valizine ekleyin.
- Özellikle atlas dağlarını geçtiğinde bitmeyen virajlardan midenizin bulanması olası. Bu nedenle yanınızda bulantı hapı bulundurmayı unutmayın.
Planlama
Bu macera dolu gezinin başında bahsettiğimiz Fas’ın Marakeş şehrinin Manera Havalimanı’na Türk Hava Yolları’nın tarifeli seferiyle ortalama 5 saatlik bir uçuşla ulaşabilirsiniz. Sonrasında ise bahsettiğim şehirlere ve çöle için günlerinizi planlamanızı öneririm.
- Marakeş şehri için 1 ya da 1 gün
- Zagora için 1 gece
- Ait Bin Haddou ve Varzazat için 1 gün veya günübirlik
- Merzouga ve Erg Chebbi çölleri için 2 gece
Seyahatinizi planlamadan önce bu coğrafyada nasıl bir türde vakit geçirmek istediğiniz çok çok önemli bir nokta. Daha otantik ve renkli bir gezi için Fas, Marakeş şehrinde vakit geçirmek yeterli olacakken daha uzun ve macera dolu bir gezi için Sahra Çölü ve bahsettiğim destinasyonları eklemeniz tercihinize kalmış durumda. Belirttiğim Atlas Dağları’ndan geçerken ve çölün belli kısımlarını deve ile geçtiğinizi göz önünde bulundurarak olası bir aksiliğe karşı planlama yapmanız doğru olacaktır.
Fas’ın geleneksel avlulu evi: Riad
‘’Marakeş’te nerede kalmalı?” sorusundan daha önemlisi ‘’Nasıl bir Riad’da kalmalı?” olacaktır. Klasik Fas siluetlerinde Riad evlerinin yeri doldurulamaz. Fas-Endülüs tarzı avlulu bahçe ya da avlu olarak bilinse de ortak alanlarıyla insanların sosyalleştiği, genellikle açık bir terası olan ve avlunun ortasında havuz ya da fıskiyeli verandası olan evler olarak tanımlayabiliriz. Kökeni o kadar eskiye dayanıyor ki Grenada’daki El Hamra Sarayı’nda da bu tarzı görebilirsiniz. Son zamanlarda Fas’ın turizmine katkı sağlamak amacıyla birçok eski Riad restore edilip otel olarak kullanılmaya başlandı.
Marakeş ve Fes şehirleri ise adeta Riad’ların merkezi olmuş durumda. Marakeş gezinizde otelde kalmak yerine Riad’ da konaklayarak Fas tarzı gezinize otantik bir hava katabilirsiniz.
Marakeş’te ne yenir?
Tajin
Fas’ın ulusal yemeklerinden tajin, çeşitli et, sebze ve baharatların bir arada kullanılmasıyla yapılıyor. Koni şeklinde büyük bir kapağı olan geniş toprak kaplarda pişiriliyor ve sunulurken de bu kapla sofraya getiriliyor. Tajin kabı, Türk mutfağındaki sahanı andıran, ancak ondan çok daha büyük ölçülere sahip bir çeşit tencere gibi düşünülebilir. Faslılar sulu ya da kuru her tür yemeği tajinde hazırlıyor. Kuzu, dana, tavuk, keçi ve deve etiyle de yapılabilen tajini denemek için en doğru adrestesiniz; kentin pek çok restoranında karşınıza çıkıyor.
Kuskus
İrmik ya da buğday unuyla yapılan, sebze ya da etle tatlandırılan, güveçte pişirilen bu yemek Kazablanka gibi Marakeş’in de en meşhur lezzetlerinden biri. İrmik unu nemlendiriliyor ve topaklanması sağlanıyor, sonra buğday unuyla kaplanıyor ve buharda ya da suda pişiriliyor. Pilava benzeyen kuskus tek başına servis edildiği gibi, et ya da sebzeyle güveçte pişen bir yemek olarak da sunulabiliyor. Kuskusu tatmadan Marakeş’ten ayrılmayın.
Bestila
İnce yufka parçalarının içine güvercin etinin sarılmasıyla yapılan bu hamur işi, güvercin eti bulunamadığında alternatif olarak tavuk etiyle de hazırlanıyor. Etin yanı sıra yumurta, badem, kuru üzüm, tarçın, bal ve maydanoz gibi malzemelerle zenginleşen bestila, hem tatlı hem de tuzlu olabilen bir yemek. Geleneksel olarak yalnızca bayramlarda ve özel günlerde yapıldığı için her yerde göremeyeceğiniz bu yemeğe restoranlarda ya da Marakeşli dostlarınızın sofralarında rastlarsanız bu fırsatı iyi değerlendirin.
Harira
Aileden aileye farklılık gösteren harira tarifinde genel olarak un, mercimek, nohut, pirinç, soğan, kereviz, kişniş, maydanoz ve domates bulunuyor. Bazen içine kuşbaşı kuzu eti de konuluyor. İsteğe göre limon suyu, zencefil ya da tarçın eklenebiliyor. Yoğun kıvamlı ve bol sebzeli olduğu için ana yemek kadar doyurucu bir çorba olan harira, ramazan ayının yanı sıra düğün yemekleri ve kutlamalar gibi özel günlerde sunuluyor.
Sıkça sorulan sorular
Marakeş hangi ülkededir?
Marakeş, Fas’ın güneyinde yer alan tarihi bir şehir. Kızıl binaları, Atlas Dağları’na yakınlığı ve canlı meydanlarıyla tanınıyor.
Marakeş’te nereler gezilir?
Kutubiye Camisi, hareketli Jemaa el Fna Meydanı, mavi tonlarıyla ünlü Majorelle Bahçesi, görkemli Bahia Sarayı, El Badi Sarayı, Ali Bin Yusuf Medresesi ve Dar Si Said Müzesi şehirdeki başlıca duraklar.
Marakeş’ten Sahra Çölü’ne nasıl gidilir?
Kısa süreli bir çöl deneyimi için Zagora 6-8 saat mesafede. Gerçek kum tepeleri için Merzouga ve Erg Chebbi’ye ulaşmak ise en az 11 saat sürüyor ve bu rota için 2-3 gün ayırmak gerekiyor.
Marakeş’te nerede konaklanır?
Fas-Endülüs tarzı, avlulu geleneksel evler olan riad’lar en otantik seçenek. Marakeş ve Fes, restore edilerek otele dönüştürülen riad’ların merkezi konumunda.
Marakeş’e nasıl gidilir?
Türk Hava Yolları’nın tarifeli seferleriyle Marakeş Menara Havalimanı’na ortalama 5 saatlik bir uçuşla ulaşabilirsiniz.
Keyifli bir seyahat dileriz!
