Türk halısı ve tarihsel derinlik: Orta Asya’nın bozkırlarından Anadolu’ya
Türk halısı ve halıcılığının kökeni, Orta Asya’nın sert iklim koşullarında hayatta kalmaya çalışan göçebe topluluklara kadar uzanıyor.
İlk dokumalar, hem çadır yaşamını düzenlemek hem de barınma ihtiyacını karşılamak amacıyla pratik çözümler olarak üretilmeye başlandı. Bu serüvenin dünyadaki en görkemli kanıtı, Altay Dağları’ndaki Pazırık Kurganı’nda buzulların içinden çıkarılan Pazırık Halısı olarak biliniyor. MÖ 5. yüzyıla tarihlenen bu şaheser, 1,89 x 2 metre boyutlarında olup 10 cm²’de tam 36.000 Gördes düğümü barındırıyor; bu, günümüz teknolojisiyle bile erişilmesi güç bir ustalık seviyesini işaret ediyor. Halının üzerinde yer alan süvari figürleri, geyikler ve grifonlar, o dönemdeki Türk sanatının ne kadar gelişmiş olduğunu gözler önüne seriyor.
13. yüzyıla gelindiğinde Selçuklularla beraber dokuma sanatı Anadolu’da zirveye ulaştı. Konya Alaeddin Camii’nde keşfedilen Konya Selçuklu halıları, iri kufi yazı şeritleri ve geometrik desenleriyle bu dönemin en abidevi örnekleri arasında yer alıyor. Osmanlı döneminde ise bu sanat, özellikle 16. ve 17. yüzyıllarda altın çağını yaşadı. Avrupa resminde “Holbein Halıları” olarak adlandırılan geometrik desenli Osmanlı halıları, dönemin ressamlarının tablolarına dekoratif bir öge olarak dahil oldu. 19. yüzyılda Sultan Abdülmecit tarafından kurulan Hereke fabrikası ise dünyanın en ince ipek halılarını üreterek bu mirası saray ihtişamıyla birleştirdi.
Günümüzde bu kadim gelenek; Konya, Kayseri, Uşak, Bergama ve Milas gibi tarihi merkezlerde tüm canlılığıyla yaşamaya devam ediyor. Geçmişte olduğu gibi bugün de halı sanatının asıl icracıları, her ilmeğe duygularını ve tecrübelerini katan kadın dokumacılar olarak öne çıkıyor. Artık sadece bir zemin örtüsü olmanın ötesine geçen Türk halıları, barındırdıkları sembolik dille kültürel kimliğin ve toplumsal hafızanın en güçlü taşıyıcıları arasında yer alıyor. Modern dekorasyonda hem sanatsal hem de fonksiyonel bir değer olarak kabul gören bu eserlerin ömrünü uzatmak içinse doğrudan güneş ışığından koruma, düzenli havalandırma ve profesyonel temizlik gibi titiz bakım süreçleri büyük önem taşıyor. Bu sayede Anadolu’nun binlerce yıllık sanatı olan motifler, modern dünyada estetik birer miras olarak varlığını korumayı sürdürüyor.
Teknik farklılıklar: Halı, kilim ve dokuma türleri
Geleneksel Türk halısı teknik açıdan iki ana gruba ayrılıyor: Havlı (halı) ve havsız (kilim) dokumalar. Halı, düğüm tekniğiyle üretilen ve yüzeyinde hav tabakası bulunan bir yaygı türüyken; kilim, bez ayağı tekniğiyle dokunan, önü ve arkası birbirine benzeyen düz bir dokumadır. Kilim tekniğiyle üretilen diğer yaygılar ise kendi içinde ayrışıyor.
Havlı dokumalar
Halı, düğüm tekniğiyle üretilen ve yüzeyinde bir hav tabakası (tüylü yüzey) bulunan yaygıdır. Halının yapısını çözgü, atkı ve düğüm iplikleri oluşturur.
Gördes (Türk) düğümü:
Türk halısını dünya genelinde benzersiz kılan en temel yapısal özelliktir. “Çift sarımlı” veya “çift düğüm” olarak da bilinen bu teknik, her ilmeğin iki çözgü ipine birden dolanmasıyla yapılır. Bu yöntem halıya olağanüstü bir dayanıklılık ve sağlamlık kazandırır. Ayrıca bu teknik, halı üzerindeki desenlerin daha net, keskin ve köşeli bir yapıda görünmesini sağlar. Tarihteki en eski örnek olan Pazırık Halısı’nda da bu düğümün kullanılmış olması, tekniğin ne kadar köklü olduğunu kanıtlar.
Havsız dokumalar
Halı dışındaki tüm düz dokuma yaygılara genel olarak “kilim” denilse de, teknik olarak farklı alt gruplara ayrılırlar. Bu dokumalar halıdan daha ince, kumaştan ise daha kalındır.
Kilim: Temel dokuma tekniğine “bez ayağı” adı veriliyor. Atkı iplikleri çözgülerden daha fazla atıldığı için çözgüler görünmez ve renkli atkı iplikleri yüzeyi oluşturuyor. En büyük özelliği, dokumanın önü ile arkasının birbirinin aynısı olması. Genellikle yün, kıl veya pamuk ipliklerle dokunuyor.
Sumak: Zemin dokumasının yanı sıra, renkli motif ipliklerinin çözgülere dolanarak ilmelenmesi ile oluşur. Oldukça dayanıklı bir yapıya sahiptir; çünkü her sıra dokumadan sonra zemin atkı ipliği atılabilir ya da yaygının tamamı sadece sumak iplikleriyle bitirilebilir.
Cicim: Zemin örgüsü normal şekilde devam ederken, farklı renkli ipliklerin zemin üzerine adeta bir iğneyle işlenmiş gibi (nakış benzeri) eklenmesiyle yapılır. Dokuma sırasında motif ipliklerinin uçları dokumanın arkasında bırakılır ve motif oluşturulacağı zaman bu iplikler öne alınarak işlem tekrarlanır. Bu nedenle halk arasında küçük parçalı nakışlı kilimlere de cicim denir.
Zili: Diğer düz dokumalardan “üç iplik sistemli” olmasıyla ayrılır. Zemin üzerinde desenleri oluşturan renkli atkı iplikleri, yüzeyde belirli atlamalar yapar ve aynı noktada çözgüyle kesişir. Bu kesişimler sonucunda desen üzerinde karakteristik çapraz çizgiler meydana gelir, bu da dokumaya farklı bir estetik derinlik katar.
Geleneksel Türk dokumacılığı, bu teknik çeşitliliği sayesinde hem pratik kullanımda dayanıklılık sunmuş hem de sembolik anlamlarla bezeli zengin bir sanat dili geliştirmiştir.
Bölgesel farklılıklar: Renklerin ve desenlerin coğrafyası
Anadolu’nun her yöresi, kendi coğrafi koşullarını, bitki örtüsünü ve kültürel hafızasını dokuma tezgahına bir “karakter” olarak yansıtır. Bir halının düğüm sıklığından kullanılan boyanın ham maddesine kadar her detay, o bölgenin yaşam biçimini fısıldar.
Sarayın ve ihtişamın zirvesi: Hereke
Sadece Anadolu’nun değil, dünyanın en prestijli dokuma merkezi kabul edilen Hereke; “saray halıcılığı” geleneğinin temsilcisidir. Gördes düğümüyle (çift düğüm) dokunan bu ipek şaheserler, metrekarede milyonlarca düğüm barındırabilir. Desenlerinde “Yedi Dağın Çiçeği” gibi doğadan ilham alan kıvrımlı hatlar, saray estetiğinin zarafetini taşır.
Avrupa resminin ilham kaynağı: Uşak
Uşak halıları, 16. yüzyıldan itibaren Avrupalı aristokratların ve ressamların (Holbein, Lotto) vazgeçilmezi olmuş. “Madalyonlu” ve “Yıldızlı” olmak üzere iki ana tipe ayrılan bu devasa halılar, sonsuzluk temasını işliyor. Kırmızı ve sarının hakim olduğu bu dokumalar, heybetli yapılarıyla güç ve sürekliliği simgeliyor.
Geometrinin ve inancın dili: Konya (Ladik)
Selçuklu başkentliğinin izlerini taşıyan Konya dokumaları, özellikle Ladik halılarıyla tanınıyor. Geometrik düzenin ve stilize edilmiş bitki motiflerinin ağırlıkta olduğu bu bölgede; mihrap motifli “seccade” halıları, dokuyanın manevi dünyasını ve disiplinini yansıtıyor.
Toprağın ve pastelin sıcaklığı: Milas
Milas halıları, doğadan elde edilen kök boyaların en yumuşak tonlarını; kiremit kırmızısını, tütün sarısını ve yaprak yeşilini barındırıyor. “Ada Milas” olarak bilinen klasik örneklerinde, geniş bordürler ve merkezdeki sade geometrik motifler, Ege’nin dingin ve vakur ruhunu sergiliyor.
Yörük kültürünün sert ve canlı ruhu: Bergama
Bergama dokumaları, göçebe Yörük kültürünün en saf hâli. Güçlü kırmızı ve lacivert kontrastları, halının yüzeyinde adeta bir direnç gösteriyor. Kozak ve Yağcıbedir gibi alt yörelerde, düğümler daha sık, desenler ise yüzyıllardır değişmeyen kadim tılsımlardan oluşuyor.
Sanatın sabırla buluştuğu yer: Kayseri (Bünyan ve Yahyalı)
Kayseri dokumaları iki ayrı ruhu temsil ediyor: Bünyan halıları, genellikle pamuk çözgü üzerine yün havlı, ince ve zarif çiçekli desenlerle “şehirli” bir estetik sunuyor. Yahyalı halıları ise tamamen yün yapısı ve geometrik madalyonlarıyla daha yerel ve mistik bir köylü dokumacılığının zirvesi.
Nakışın ve zarafetin merkezi: Sivas
Sivas halıları, özellikle 19. yüzyılda Ermeni ve Türk ustaların ortak emeğiyle şekillenmiş, çok ince işçilikli ve yoğun çiçekli kompozisyonlarıyla bilinir. “Sivas Zilli” dokumaları ise düz dokuma tekniğinin en karmaşık ve estetik örneklerini sunarak adeta birer tablo gibi duvarda sergilenmeye uygundur.
Göçün ve sarp coğrafyanın sesi: Hakkari ve Van kilimleri
Doğu Anadolu’nun bu sarp coğrafyasında halıdan ziyade kilim kültürü hakim. Kurt ağzı, akrep ve koç boynuzu gibi koruyucu motiflerin en sert formları burada görülür. Koyu kahverengi, siyah ve kirli beyaz gibi doğal yün renklerinin kullanımı, bölgenin doğayla olan doğrudan ve tavizsiz bağını gösterir.
Mihrabın ve ışığın şehri: Gördes ve Kula
Batı Anadolu’nun bu iki merkezi, dünya literatürüne “Gördes düğümü”nü armağan etti. Özellikle “Gördes Seccadeleri”, cami mimarisini andıran basamaklı mihrap tasarımları ve “kandil” motifleriyle dokumayı bir ibadet estetiğine dönüştürüyor. Kula halıları ise daha pastel tonları ve “hayat ağacı” yorumlarıyla biliniyor.
Akdeniz’in mavi ve kızıl mirası: Antalya (Döşemealtı)
Toros Dağları’ndaki konar-göçer Yörüklerin mirası olan Döşemealtı halıları, indigo mavisi (çivit) ve kök kırmızısının en derin tonlarını kullanır. “Halelli” veya “Toplu” gibi isimlerle anılan desenleri, yayla hayatının mevsimsel döngüsünü ilmeklere hapseder.
Motiflerin alfabesi: Her ilmekte bir sır
Anadolu dokumalarında karşımıza çıkan her bir çizgi ve kıvrım, aslında rastgele seçilmiş birer süsleme değil; binlerce yıllık bir birikimin, yaşanmışlığın ve inancın sessiz birer ifadesidir. Bu kadim gelenekte, tek başına anlam ifade eden en küçük birimlere motif adını verirken, bu motiflerin bir araya gelerek oluşturduğu anlamlı bütüne ise desen diyoruz. Bir dokumacı, tezgahının başına geçtiğinde sadece iplikleri birbirine bağlamaz; aynı zamanda toplumsal statüsünü, hayallerini, inançlarını ve henüz dile getiremediği beklentilerini bu motifler aracılığıyla birer iletişim aracına dönüştürür.
“Dişilik, Bereket ve Yaşam Döngüsü” teması, Anadolu motif dünyasının kalbini oluşturur. Bu temayı kaynaklar ışığında daha derinlemesine inceleyelim:
Dişiliğin en saf ifadesi: Eli belinde
Anadolu dokumalarında ellerini beline koymuş bir kadın figürüyle karşılaştığımızda, aslında binlerce yıllık bir dişilik ve analık mirasına tanıklık ediyoruz. Bu motif, sadece biyolojik bir analığı veya doğurganlığı değil; aynı zamanda uğuru, bereketi, kısmeti ve hayatın getirdiği neşeyi de temsil eder.
Bu figürün kökeni, insanlık tarihinin çok eski dönemlerine, kadının doğurganlığının kutsal sayıldığı “ana tanrıça” kültüne kadar uzanır. Henüz erkeğin üremedeki biyolojik rolünün tam olarak anlaşılmadığı dönemlerde, yaşamın sadece dişiden kaynaklandığına inanılıyordu. Bu inançla Mezopotamya’da başlayan (MÖ 7000-8000) ve Anadolu’da Çatalhöyük gibi yerleşimlerde devam eden süreçte; Afrodit, Kibele, Artemis veya İştar gibi isimlerle anılan ana tanrıçalar, bereketin ve çoğalmanın tek kaynağı olarak görüldü. Bugün halılarımızdaki Eli Belinde motifi, bu köklü kültürel mirasın dokuma tezgahlarında yaşamaya devam eden bir kanıtıdır.
Evrensel bir döngü: Bereket
Anadolu’nun dokuma tezgahlarında karşımıza çıkan en zengin ve çok katmanlı sembol gruplarından biri olan Bereket, sadece bir bolluk beklentisini değil, aynı zamanda Anadolu insanının dünyayı ve evreni nasıl algıladığını da ortaya koyar. Bu motifler; dokuyanın elinde sadece bir süsleme öğesi olmaktan çıkarak sonsuz mutluluk, uğur ve yaşamın sürekliliği için dokunan sessiz birer duaya dönüşür.
Bu evrensel döngüyü ve bereketin farklı yüzlerini şu şekilde detaylandırabiliriz:
Ruhun ve yaşamın tadı: Sonsuz mutluluğun ve mitolojinin simgeleri
Bereket motifinin ilk grubu, insanın dünyadaki varlığını neşeyle ve huzurla sürdürme arzusunu betimliyor.
– Doğanın bereketi: Nar, üzüm, incir, kavun ve dut gibi çok çekirdekli veya bol meyve veren bitkiler, ağaçlar, yapraklar yaşamın sunduğu tatları ve bitmek bilmeyen bir huzur arayışını simgeler. Özellikle nar, hem bolluğun hem de yaşamın çeşitliliğinin en karakteristik temsilcisi olarak kabul edilir.
– Ağaç ve yapraklar: Çiçekler ve yapraklar dokumalarda uğuru ve bolluğu simgelerken, Hayat Ağacı bu grubun en abidevi simgesidir. Hayat ağacı; kökleriyle yeraltını, gövdesiyle yeryüzünü ve dallarıyla cenneti birleştirerek sürekli bir gelişim ve değişim içindeki evreni temsil eder.
– Doğanın mirası: Bu motifler, göçebe Türklerin doğaya duyduğu derin saygının ve yerleşik düzene geçtikten sonra da devam eden toprak bilincinin birer yansımasıdır.
– Tabiatın yapısı: Sular, kayalar ve dağlar; evrenin sabitliğini değil, aksine sürekli hareket halindeki yapısını simgeler.
– Su yolu: Su yolu motifi, sadece içilen suyu değil; yaşamın kendisini, bedensel ve ruhsal yenilenmeyi, saflığı ve bilgeliği ifade eder. Suyun akışı, hayatın kesintisizliğini ve her bitişin aslında yeni bir başlangıç olduğunu dokuyan kişinin parmaklarıyla sabitlediği bir anlatıdır.
– Hayvanların gücü: Bu grupta yer alan geyik, boğa ve balık gibi figürler doğanın sunduğu lütufları ve gücü temsil ederken; ejder gibi mitolojik varlıklar çok daha derin bir anlam taşır. Ejderha, gökyüzünün çarkını çevirerek zamanın akmasını sağlayan, bulutların üzerinde uçup yağmuru getiren bir varlık olarak görülür; bu da doğrudan toprağın ve hayvanların bereketiyle ilişkilendirilir:
– Koç boynuzu: Erkekliği, kahramanlığı, gücü ve verimliliği temsil eden bu motif, Anadolu dokumalarının genellikle merkezinde veya bordürlerinde yer alıyor.
– Kartal ve kuş: Anadolu sembolizminde kuş bazen sevgi, bazen ölen kişinin ruhu bazen de bir haber beklentisidir. Kartal motifi ise gücü, kudreti ve “devletli” yani talihli olmayı sembolize ediyor.
İnsan, çocuk ve yaşam döngüsü: Hasretin ve saf enerjinin resmi
Anadolu’nun dokuma tezgahlarında hayat bulan İnsan ve Çocuk figürleri, ipliklerin arasına gizlenmiş en samimi duyguların ve köklü mitolojik anlatıların birer yansıması olarak karşımıza çıkar. Bu motifler, dokuyanın sadece el becerisini değil; aynı zamanda ruh halini, hasretini ve evrenin varoluşuna dair kadim inançlarını da temsil eder.
Kaynaklar ışığında bu derin sembolizmi şu şekilde detaylandırabiliriz:
Hasretin ve duyguların aynası: İnsan motifi
Dokumalarda yer alan insan figürü, çoğu zaman dokuyanın o anki iç dünyasını ve toplumsal statüsünü ele veren sessiz bir dil vazifesi görür. Bir halıda insan silüetiyle karşılaştığımızda, bu genellikle yürekte taşınan derin bir özlem ve hasretin dışa vurumu olarak kabul edilir.
– Gurbet ve kavuşma arzusu: Bu figürler bazen uzak diyarlarda, gurbette olan ve yolu gözlenen bir sevgiliyi; bazen de bir an önce kavuşulmak istenen bir yakını simgeler.
– Yaratıcı akıl ve çalışkanlık: İnsan motifi sadece bir özlem belirtisi değil; aynı zamanda insanoğlunun üretme gücünün, çalışkanlığının ve “yaratıcı aklının” bir sembolü olarak dokumalara işlenir.
– Stilize edilmiş ruhlar: Özellikle göçebeler, doğadaki objeleri yalın yaşamlarındaki arınmışlıkla stilize ederek dokumalarına aktarırlar. Bu figürlerin, Anadolu’daki doğum-ölüm döngüsü ve ruhun beden değiştirmesi gibi Şaman kültüründen gelen inançların birer devamı olduğu düşünülür.
Ak Ana’nın çağrısı: Çocuk motifi
İnsan figürünün en yaygın ve anlamlı kullanımlarından biri olan çocuk motifi, Türk mitolojisinin kalbinden, yaratılış destanlarından beslenir.
– Mitolojik köken: Bu motifin kökeni, suların ve denizlerin tanrıçası, sonsuz ışıktan bir kadın olarak betimlenen Ak Ana anlatısına dayanır. Türk mitolojisinde Ak Ana, yaratıcıya (Ülgen’e) insanları yaratması için ilham veren, ona “yarat” diyen kutsal figürdür. Dokumacılar, Ak Ana’dan gelen bu doğurganlık ve varoluş çağrısını ilmek ilmek işleyerek çocuk motifiyle somutlaştırırlar.
– Saf yaşam enerjisi: Çocuk, pek çok kültürde olduğu gibi Anadolu dokumalarında da saf yaşam enerjisinin, masumiyetin ve bereketin en güçlü sembolüdür.
– Gelecek beklentisi: Bazı dokumalarda bu motif, dokuyan kadının bir çocuk sahibi olma isteğini veya özellikle bir erkek çocuk beklentisini ifade etmek için kullanılır.
Çocuk motifi, aynı zamanda bir soyun devamlılığını ve ailenin geleceğe uzanan köprüsünü simgeler. Dokuyan kişi, tezgah başında sadece bir evlat arzusunu değil; Ak Ana’nın evrensel yaratma ilhamını ve yaşamın hiç bitmeyen o kutsal döngüsünü de selamlamış olur. Bu yönüyle çocuk motifi, Anadolu insanının duru ruh yapısını ve doğayla kurduğu o derin bağı halı yüzeyine taşıyan en kıymetli sembollerden biri haline gelir.
Sonuç olarak halıdaki her insan figürü bir hikâye anlatırken her çocuk motifi yeni bir başlangıcın ve tükenmeyen bir umudun müjdecisi olarak binlerce yıldır Anadolu evlerini süslemeye devam eder.
Saflığın ve müjdenin simgesi: İbrik
İbrik motifi, ilk bakışta sadece günlük bir eşyanın yansıması gibi görünse de Anadolu sembolizminde çok daha zarif anlamlar barındırır. Su ile doğrudan bağlantılı olan bu motif, suyun yaşamdaki yeri gibi saflığı ve temizliği sembolize eder.
Ancak bu motifin en dikkat çekici gizli anlamı, hamilelik durumuna işaret etmesidir. Dokuyan kadın, bir ibrik motifi aracılığıyla yeni bir canın müjdesini veya bu yöndeki beklentisini sessizce dile getirir. Aynı zamanda suyun bedensel ve ruhsal yenilenmeyi temsil etmesi gibi, ibrik de erdemli ve bilge olmanın bir işareti olarak kabul edilir.
Kötülükten korunma: Nazar ve tılsımlar
– Göz ve Nazarlık: Kötü niyetli bakışların etkisini kırmak için mavi ipliklerle dokunan göz figürleri kullanılıyor. Üçgen formu, en sadeleştirilmiş göz biçimi olarak kabul ediliyor.
– Akrep: Şeytanın ruhunu ve kötü niyeti temsil eden bu motif, gerçek bir tehdit olan akreplerden korunmak amacıyla dokumaların dış bordürlerine işleniyor.
– Pıtrak: Üzerindeki dikenlerin kötü gözü uzaklaştırdığına inanıldığı için nazarlık olarak kullanılıyor ve meyve bolluğunu ifade ediyor.
– Kurt Ağzı ve Kurt İzi: İyimserliğin ve korunmanın simgesi olan bu motifler, karanlıkta görebilme yeteneği nedeniyle ışığı ve güneşi sembolize ediyor.
Sosyal mesajlar ve bağlılık
– Küpe ve Saçbağı: Genç ve bekâr kızların evlenme isteğini ailesine dolaylı yoldan anlatma biçimidir. Saçbağı ise ölümsüzlüğü ve sevdiğiyle ebediyen birlikte kalma arzusunu simgeliyor.
– Bukağı: Normalde atların uzaklaşmasını engelleyen bir bağ olsa da dokumalarda aile birliğini, aşkı ve sadakati temsil ediyor.
– Sandık: Evlenecek çağa gelmiş kızların çeyiz sandığını ve evliliğe hazır olduklarını ifade ediyor.
Halı bakımı ve korunması
Değerli bir Türk halısına sahip olmak, yaşayan bir sanat eserine sahip olmakla eşdeğerdir ve uzun ömürlü bir kullanım için bilinçli bakım şarttır.
– Düzenli temizlik: Halının tozdan arındırılması için haftada birkaç kez nazikçe elektrikli süpürgeyle süpürülmesi gerekiyor.
– Güneş ışığı ve havalandırma: Doğal kök boyaların solmasını engellemek için halılar doğrudan güneş alan yerlerden uzak tutulmalı ve liflerin nefes alması için düzenli havalandırılmalıdır.
– Yön değişimi: Tek taraflı yıpranmayı ve mobilya baskısı kaynaklı ezilmeleri önlemek için halının yerini ve yönünü zaman zaman değiştirmek önem taşıyor.
– Profesyonel müdahale: Halının dokusuna ve renklerine zarar vermeden derinlemesine temizlik sağlanması için yılda en az bir veya iki kez profesyonel yıkama hizmeti alınması öneriliyor.
– Lekelere müdahale: Leke oluştuğunda kimyasal içerikli deterjanlardan kaçınılmalı, vakit kaybetmeden doğal temizlik yöntemleri veya tampon hareketlerle müdahale edilmelidir.
Bugün Türk halısı sadece bir antika değeri taşımıyor; modern iç mimaride “vintage” ve “patchwork” akımlarıyla yeniden doğuyor. Eski halıların tıraşlanıp yeniden boyanması (overdyed), geleneksel motiflerin modern minimalizmle buluşmasını sağlıyor.
Orta Asya’nın sert rüzgarlarından Anadolu’nun bereketli topraklarına uzanan bu yolculuk, Türk insanının estetik anlayışının, sabrının ve dünyaya bıraktığı imzanın hikâyesi. Halı, bizim için sadece üzerine basılan bir zemin değil, yüzyılların kültürünü muhafaza eden ve taşıyan bir hafıza ögesi. Üzerindeki her yıpranmış köşe, yaşanmış bir asrın kanıtı.
Kaynaklar
https://arkeofili.com/turk-tarihinde-hali-sanati/
https://evrimagaci.org/blog/anadoluda-kullanilan-turk-hali-kilim-motifleri-18598
https://www.turkiyeninustalari.org/tr/sanat-dallari/hali-kilim-dokuma
https://egitim.tarimorman.gov.tr/elazig/Sayfalar/Detay.aspx?Liste=Slogan&OgeId=9
