Güneşi doğuran şehir: Nemrut Dağı, Adıyaman
Mezopotamya’nın tarihi mekânları arasındaki ilk durağımız olan Nemrut Dağı Ören Yeri, Pütürge ile Adıyaman’ın Kâhta ilçesi sınırlarında yer alıyor. Helenistik döneme ait en önemli kalıntılardan sayılan, Kommagene Kralı I. Antiochos’un tanrılara adadığı mezar ve heykeller, 2150 metrelik görkemli Nemrut Dağı’nın yamaçlarında güneşe selam duruyor. Heykeller Helenistik etkinin yanı sıra Pers ve Kommagene kültüründen izler taşıyor. Bu sebeple Nemrut Dağı, doğu ve batı kültürleri için bir kesişme noktası olarak anılıyor. Nemrut dağı Ören Yeri’nin 1987’de UNESCO Dünya Miras Listesi’ne alındığını hatırlatalım. Son olarak Nemrut Dağı’na Adıyaman Havalimanı yoluyla rahatlıkla ulaşabileceğinizi ekleyerek Adıyaman uçak bileti bağlantısını böyle bırakalım.
Tarihin sıfır noktası: Göbeklitepe, Şanlıurfa
Peygamberler şehri Şanlıurfa’nın yaklaşık 18 kilometre kuzeydoğusunda yer alan Göbeklitepe, bilinen dünyanın en eski tapınak alanı olarak kabul ediliyor. Yaklaşık 12.000 yıl öncesine, yani tarım öncesi avcı-toplayıcı döneme tarihlenen devasa T biçimli dikilittaşlar ve dairesel yapılar, insanlık tarihine dair bildiklerimizi kökten değiştirdi. Göbeklitepe’de ortaya çıkan bulgular, insanların henüz yerleşik hayata geçmeden önce karmaşık bir toplumsal düzen kurarak anıtsal yapılar inşa edebildiğini gösteriyor. Üzerlerinde yaban hayvanı kabartmaları bulunan tonlarca ağırlığındaki dikilittaşlar, o dönemin inanç dünyasına dair önemli ipuçları sunuyor.
2018’de UNESCO Dünya Miras Listesi’ne alınan Göbeklitepe, Türkiye’nin kültürel turizm alanında en çok ilgi gören destinasyonlarından biri hâline geldi. Alanın henüz yalnızca yüzde 10’u kazılmış durumda; bu da gelecekte daha birçok keşfin kapıda olduğuna işaret ediyor. Şanlıurfa’ya geldiyseniz mutlaka Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi’ni de ziyaret edin. Göbeklitepe’den çıkarılan pek çok önemli eser burada sergileniyor. UNESCO Dünya Kültür Miras Listesi’ne Türkiye’den giren diğer yerler hakkında bilgi almak için ilgili yazıyı okuyabilirsiniz.
Göbeklitepe’ye Şanlıurfa GAP Havalimanı üzerinden kolaylıkla ulaşabilirsiniz. Göbeklitepe hakkında daha fazla bilgi edinmek için 5 soruda Göbeklitepe yazımıza göz atabilirsiniz. Göbeklitepe ile aynı döneme tarihlenen ve aynı bölgede yer alan bir diğer çarpıcı arkeolojik alan olan Karahantepe’yi keşfetmek için Karahantepe yazımızı da incelemenizi öneririz. Bu eşsiz tarihi alanı yerinde görmek için hemen Şanlıurfa uçak bileti alabilirsiniz.
Sular altındaki tarih: Hasankeyf, Batman
Batman’ın tarihi ilçesi Hasankeyf, 12.000 yıllık geçmişiyle dünyanın en eski yerleşim yerlerinden biriydi. Dicle Nehri kıyısında, yekpare kayaya oyulmuş kalesi, mağara meskenleri ve farklı medeniyetlerin bıraktığı izlerle eşsiz bir açık hava müzesi niteliği taşıyordu. Roma İmparatorluğu’ndan Bizans’a, Emevilerden Eyyûbilere kadar pek çok devlet burada hüküm sürmüş, her biri kendine özgü mimari ve kültürel izler bırakmıştı. Diyarbakır ve Cizre arasında kritik bir konumda bulunan Hasankeyf, bir ticaret yolu olmasına karşın büyük savaşlara sahne olmamış, bu sayede kültürel bir kavşak noktası olarak gelişebilmişti.
Ancak Hasankeyf’in kaderi, 2020’de Ilısu Barajı’nın su tutmaya başlamasıyla köklü biçimde değişti. Eski yerleşim biriminin büyük bölümü sular altında kaldı. Buna karşın Zeynel Bey Türbesi, İmam Abdullah Zaviyesi ve Sultan Süleyman Koç Camisi gibi önemli tarihi yapılar titiz bir mühendislik çalışmasıyla sökülerek Yeni Hasankeyf’teki Kültür Parkı’na taşındı. Hasankeyf Müzesi, bölgedeki kurtarma kazılarından çıkarılan binlerce esere ev sahipliği yapıyor ve ziyarete açık. Baraj gölü kıyısında tekne turları da düzenleniyor. Bu eşsiz tarihi ilçeyi keşfetmek için Batman uçak bileti alarak Hasankeyf’e kolaylıkla ulaşabilirsiniz.
7000 yıllık tarih: Diyarbakır Surları ve Hevsel Bahçeleri
Diyarbakır Surları, 5,7 kilometrelik görkemli hattıyla dünyanın en uzun ve en iyi korunmuş savunma yapılarından biri. Surların tarihi MÖ 3000’lere, bazı tahminlere göre ise 7.000 yıl öncesine kadar uzanıyor. 10-12 metre yüksekliğinde ve 3-5 metre genişliğindeki siyah bazalt duvarlar, 82 burç ve dört ana kapıyla (Dağ Kapı, Urfa Kapı, Mardin Kapı, Yeni Kapı) kenti çepeçevre sarıyor. Tarih boyunca bölgede yaşamış 30’dan fazla uygarlığın mimari karakterlerini, dönemlerinin sanatsal üsluplarını yansıtan oyma, kabartma ve kitabelerle adeta bir açık hava müzesi niteliğinde.
Surların hemen eteklerinde, Dicle Nehri kıyısında uzanan Hevsel Bahçeleri ise yaklaşık 8.000 yıldır kesintisiz kullanılan, 700 hektarlık verimli bir tarım alanı. Diyarbakır’ın hem akciğeri hem besin kaynağı olan bu eşsiz peyzaj, Evliya Çelebi’den Yaşar Kemal’e pek çok edebiyatçının eserlerine de konu olmuş. 2015’te Diyarbakır Surları ve Hevsel Bahçeleri birlikte “Kültürel Peyzaj” kategorisinde UNESCO Dünya Miras Listesi’ne alındı. Binlerce yıllık bu kadim şehri keşfetmek için Diyarbakır uçak bileti alabilirsiniz.
Mezopotamya’nın kalbi: Mor Gabriel Manastırı, Mardin
Mardin’i iki kelimeyle anlatmak istesek “epik şehir” ifadesini kullanabilirdik. Zamanın durduğu bu kadim yer, dünyanın en köklü ve bilge kentlerinden biri. Nam-ı diğer Deyrulumur, yani Mor Gabriel Manastırı da bu bilgiyi kanıtlarcasına, dünyanın bugün ayakta kalan en eski Süryani Ortodoks manastırı olarak yerli yerinde duruyor. Tarihi 397 yılına dayanan Mor Gabriel Manastırı, Mezopotamya’da gezilecek tarihi mekânlar arasında en eski ve kıymetli olanlardan biri. Zira Mor Gabriel Manastırı, Yunanistan Athos Dağı’nda kurulu manastırlardan en az 400 yıl, Filistindeki Mor Saba Manastırı’ndan yaklaşık 80 yıl, Mısır Sinai bölgesindeki Mort Katherina Manastırı’ndan da bir buçuk asır daha önce inşa edilmiş. Midyat’a 25 kilometre mesafedeki Mor Gabriel Kilisesini ve epik şehir Mardin’i ziyaret etmek isterseniz ilk adım, her zamanki gibi bir Mardin uçak bileti.
“Karagül diyarı”: Halfeti, Şanlıurfa
Fırat Nehri kıyısında 3.000 yıllık saklı bir cennet gibi uzanan Halfeti, Peygamberler şehri Şanlıurfa’nın merakları cezbeden ilçelerinden biri. Yerli ve yabancı turistlerin şehirdeki ilk duraklarından olan Eski Halfeti, benzersiz tarihi dokusu ve dünyada yalnızca burada yetişen siyah gülleriyle meşhur. Mezopotamya’nın tarihi mekânları arasında özel bir yere sahip olan Halfeti, Şanlıurfa şehir merkezine 145 kilometre uzaklıkta ve Birecik Baraj Gölü kıyısında yer alıyor. Birecik Barajı’nın dolmasıyla bugün büyük bölümü sular altında kalan Eski Halfeti’de tarihi yapılar suyun içinden yüselerek büyüleyici görüntüler oluşturuyor. Halfeti’nin büyüleyici hikâyesini daha yakından tanımak için Batık Şehir Halfeti yazımızı okuyabilirsiniz. Karagül diyarını yerinde görmek için Şanlıurfa uçak bileti alarak Halfeti’ye kolaylıkla ulaşabilirsiniz.
