Başlarken: Divriği hakkında birkaç not
- Divriği, Sivas iline bağlı bir ilçe. En yakın havalimanı yaklaşık 200 km mesafedeki Sivas Nuri Demirağ Havalimanı.
- Merkezde 1-2 gün gezmek yeterli. Sivas’la birleştirildiğinde 3 günlük tatmin edici bir rota çıkıyor.
- En verimli mevsim ilkbahar ve sonbahar. Kışlar sert ve karlı geçiyor.
- UNESCO mirası Ulu Camii ve Darüşşifası, 2024 restorasyonunun ardından yeniden ibadete ve ziyarete açık.
Divriği nerede?
Divriği, Sivas iline bağlı ve ilin doğusunda yer alan bir ilçe. Sivas merkezine yaklaşık 175 km, Erzincan’a 110 km mesafede, Çaltı Çayı’nın açtığı geniş vadinin içinde, Igımbat Dağı’nın eteklerinde kurulu. İlçenin coğrafyası hem İç Anadolu’nun kuru-karasal ikliminin doğu sınırını hem de Doğu Anadolu’ya geçişi hissettiriyor. Kuzeyinde Refahiye, batısında Kangal, doğusunda İliç ile komşu olan Divriği, Türkiye’nin önemli demir yataklarının da geçtiği bir doğal koridorun üzerinde yer alıyor.
Divriği’ye nasıl gidilir?
Divriği’ye ulaşmanın en hızlı yolu uçakla Sivas’a, oradan karayolu veya trenle ilçeye geçmek. Türk Hava Yolları’nın düzenlediği İstanbul-Sivas direkt seferleri yaklaşık 1 saat 20 dakika sürüyor. Sivas uçak bileti ile Nuri Demirağ Havalimanı’na indikten sonra Divriği’ye kara yoluyla yaklaşık 2,5-3 saatlik bir yolculuk sizi bekliyor. Şehir merkezi ve havalimanından Divriği’ye düzenli minibüs ve otobüs seferleri yapılıyor.
Bir diğer seçenek tren. TCDD’nin Doğu Ekspresi hattı Sivas üzerinden Divriği’ye uğruyor. Turistik Doğu Ekspresi ise Kars’tan Ankara’ya dönüş yolunda Divriği’de yaklaşık 2,5-3 saatlik bir mola veriyor. Bu durak Ulu Camii, kale ve Hüma Hatun Sokağı’nı kısa sürede görmek isteyenler için neredeyse hazır bir program. Üç nokta da birbirine yürüme mesafesinde. Kış aylarında bölgede kar yağışı yoğunlaşabildiği için karayolu ile gelecekseniz yola çıkmadan önce yol durumunu kontrol etmenizi tavsiye ediyoruz.
Divriği’ye ne zaman gidilir?
Divriği kuru-karasal bir iklime sahip. Yazlar sıcak ve kuru, kışlar soğuk ve karlı geçiyor. Geziyi rahat tamamlamak için en uygun dönem nisan-haziran ile eylül-ekim arası. İlkbaharda Çaltı vadisi yeşeriyor, kale ve Ulu Camii çevresindeki sokaklar daha sakin bir tempoda gezilebiliyor. Sonbahar, hem ılıman havası hem de yamaçlardaki renk geçişiyle özellikle fotoğraf meraklılarının tercih ettiği bir dönem.
Kışın Divriği gerçek anlamda bir Anadolu manzarası sunuyor. Ancak yollarda karla mücadele edileceği için araç planınızı dikkatli yapmak gerekiyor. Bu mevsimde Turistik Doğu Ekspresi seferleri Divriği’ye olan ilgiyi artırıyor. Trenle gelenler hem tren penceresinden Çaltı Vadisi’nin karla kaplı manzarasına şahit oluyor hem de moladaki kısa süre içinde ilçenin tarihi merkezini hızlıca gezme şansı buluyor.
Yazın ise sıcaklar gündüz 35 dereceye varabiliyor. Ulu Camii’nin serin iç mekânına sığınmak, kaleyi sabahın erken saatlerinde görmek ve Çaltı Çayı kenarında gölgeli bir mola vermek yazlık program için en iyisi.
Divriği gezilecek yerler
Divriği küçük bir ilçe ama her köşesi bir hikâye taşıyor. Ulu Camii ve Darüşşifası başta olmak üzere kale, türbe, kümbet ve Mengücekli döneminden kalma yapılar bir bütün olarak okunduğunda Anadolu Selçuklu mimarlığının önemli bir kesiti karşımıza çıkıyor.
Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası
Divriği gezilecek yerlerin başında, hiç şüphesiz UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan Ulu Camii ve Darüşşifası geliyor. Mengücekli hanedanı döneminde Ahmet Şah ve Turan Melek tarafından 1228-1229’da yaptırılan külliye, ana cami ile bitişiğindeki darüşşifa ve türbeden oluşuyor. Mimarı Ahlatlı Hürremşah olarak biliniyor. Dört farklı taç kapı tasarımının her birinin diğerinden farklı olmasıyla dünyada eşi az bulunan bir yapı sayılıyor.
Yüksek kabartmalı bitkisel motifler, yıldız ve çokgen örgüler, üç boyutlu derinlik etkisiyle taş resmen heykelleşiyor.
Bitişikteki darüşşifa, Orta Çağ’da bölgede en gelişmiş tıp mekânlarından biri olarak biliniyor. Merkezinde havuzu olan kubbeli ana mekânı, eyvanları ve odalarıyla hayır amaçlı bir vakıf kurumu olarak hizmet vermiş. Yapı, 2015-2024 arasında yürütülen kapsamlı restorasyonun ardından 6 Mayıs 2024’te yeniden ibadete ve ziyarete açıldı.
Divriği Kalesi ve Kale Camii
Çaltı Çayı’na bakan kayalığın üzerine kurulu Divriği Kalesi, Anadolu Türk kalelerinin en eskilerinden biri ve büyük kısmı Mengücekoğulları döneminden günümüze ulaşıyor. İç ve dış olmak üzere iki bölümden oluşan kalenin dış surları yaklaşık 1.000 metre uzunluğunda. Burada en dikkat çekici eser, 1181’de Mengücekoğlu Seyfeddin Şehinşah tarafından yaptırılan Kale Camii. Caminin taç kapısındaki çiçekli kitâbe, yapının yaşını da inşa eden eli de yazılı şekilde bugüne taşıyor. Kaleye çıkış biraz çaba istiyor ama yukarıdan Divriği’nin vadiye yayılmış dokusunu görmek bu çabaya değer.
Sitti Melik Kümbeti
1196’da Mengücekoğlu Emîr Seyfeddin Şehinşah için yapılan bu kümbet, sonradan hanımının da buraya defnedilmesiyle halk arasında Sitti Melik adıyla anılmaya başlanmış. Anadolu’daki erken dönem Türk kümbet mimarisinin sade ama sağlam örneklerinden. Sekizgen gövdesi, sivri külahı ve özenle işlenmiş taş bezemeleriyle dikkat çekiyor.
Hüma Hatun Sokağı ve tarihi çarşı
Ulu Camii’nin hemen yanından aşağı doğru inen arnavut kaldırımlı sokaklar, Divriği’nin tarihi çarşısını oluşturuyor. Bu sokakların restore edilen merkezi Hüma Hatun Sokağı; küçük dükkânları, taş cepheli iki üç katlı evleri ve cumbalı pencereleriyle Anadolu kasaba mimarisinin sakin bir kesitini sunuyor. Sokaklarda Divriği döneri yapan birkaç esnaf da bulunuyor, yöre mutfağını tatmak için iyi bir başlangıç noktası.
Şeyhoğlu Konağı
Eski bir Divriği konağının restore edilerek müzeye dönüştürüldüğü Şeyhoğlu Konağı, bugün Mengücekli Kültür ve Sanat Evi olarak ziyarete açık. Yemyeşil bahçesinden konağın içine girdiğinizde kerpiç kokusu, ahşap merdivenler ve dönemin gündelik yaşamını canlandıran köşeler sizi karşılıyor. Üst kat odalarındaki eski radyolar, gramofonlar ve etnografik eşyalar, Divriği’nin yalnızca anıtsal değil sivil mimari tarafını da göstermesi açısından kıymetli.
Çaltı Çayı ve Çaltı Vadisi
Divriği’nin coğrafyasını şekillendiren Çaltı Çayı, ilçenin hem doğal güzelliği hem ekonomik tarihi açısından kritik bir hat. Çayın oyduğu vadi, demir madenlerinin de geçtiği bir yer ve tren hattı bu doğal koridoru takip ediyor. Tren penceresinden ya da çevredeki seyir noktalarından Çaltı’nın yamaçlara açtığı dramatik vadiyi izlemek, Divriği gezisinin doğa kısmını oluşturuyor.
Üç günlük Divriği ve Sivas rotası
Divriği’yi yalnız başına değil, Sivas’la birlikte bir rota olarak okumak hem ulaşım hem program açısından çok daha verimli. Aşağıdaki üç günlük plan, hem ilçenin tüm tarihi duraklarını hem de Sivas merkezdeki Selçuklu medreselerini içine alıyor.
Birinci gün: Sivas merkezde Selçuklu mirası
Uçaktan indikten sonra şehir merkezine geçip Buruciye Medresesi, Çifte Minareli Medrese, Gök Medrese ve Sivas Ulu Camii çevresinde bir tarih turu yapın. Öğle yemeğini Sivas kebabı ya da Divriği pilavı sunan tarihi bir konak restoranda alın. Akşamı şehirde geçirip ertesi sabah erken kalkmaya hazırlanın.
İkinci gün: Divriği’ye yolculuk, Ulu Camii ve çarşı
Sabah erken Sivas’tan yola çıkıp Kangal üzerinden Divriği’ye geçin. Yaklaşık 3 saatlik yolculuğun ardından doğrudan Ulu Camii ve Darüşşifası ile başlayın. Taç kapıları, mihrap önü kubbesi, abanoz minber ve darüşşifanın oculuslu kubbesini sindirerek gezin. Öğle yemeğini Divriği döneri ile alıp ardından Hüma Hatun Sokağı ve tarihi çarşıda yürüyüş yapın. İkindide Şeyhoğlu Konağı’na uğrayıp günü kapatın. Geceyi Divriği’de bir konak otelde geçirebilirsiniz.
Üçüncü gün: Kale, kümbet ve dönüş
Sabah Divriği Kalesi’ne tırmanıp Kale Camii ve burçlarda vakit geçirin. İndikten sonra Sitti Melik Kümbeti’ni görebilirsiniz. Öğleden sonra Çaltı Çayı çevresinde bir mola verip Sivas’a dönüş yoluna çıkın. Vaktiniz varsa Kangal yakınlarındaki Balıklı Kaplıca’da kısa bir durak iyi bir kapanış olabilir.
Divriği neden ziyaret edilmeli?
Divriği, Anadolu’nun küçük ölçekli ama yoğun katmanlı miras kentlerinden biri. Burada esas öne çıkan tek bir yapı değil. Cami, darüşşifa, kale, kümbet ve sivil konaklarıyla bütünleşik bir Mengücekli dünyasının izlerinden söz ediyoruz. UNESCO’nun 1985’te listeye aldığı Ulu Camii ve Darüşşifası, bezemesi dışında bir başka açıdan da eşsiz. Beşik tonoz, çapraz tonoz, kaburgalı tonoz, tromp ve çeşitli kubbe kombinasyonlarıyla taşın hesaplanma biçimi gerçek bir mühendislik harikası. Yapı sadece bir bezeme şöleni değil, aynı zamanda taş stereotomisinin bir laboratuvarı.
Bu yoğunluk, Divriği’yi Anadolu’da sınırlı sayıdaki tarihçi-mimar destinasyonu içine sokuyor. On bir bin nüfuslu küçük bir kasabada bu denli yoğun bir mimari mirasla karşılaşmak yalnız Türkiye’de değil dünyada da nadir. Ulu Camii dışında kalesi, sokakları, Mengücekli kültür evi ve doğal çevresiyle Divriği, “sadece tek bir eseri görmek için durulan bir nokta” olmaktan çok, uzun zaman ayrılmaya değer küçük bir Anadolu evreni olarak okunmayı hak ediyor.
Divriği’den ne alınır?
Divriği’nin küçük çarşısı, hediyelik eşya açısından sade ama özgün seçenekler sunuyor. İlk sırada ilçenin meşhur cevizi geliyor. Yöre dışında da aranan Divriği cevizi, çarşıdaki bakkallarda kolaylıkla bulunabiliyor. Yanına Sivas’ın geneliyle ortak olan kuru kayısı (yörede çir), elma kurusu (gah), pestil çeşitleri ve dut pekmezinden yapılan bastığı eklemek mümkün. Yöresel ürünler arasında kömbe, sirok için kurutulmuş hamur ve baduç gibi yöreye özgü kuru sebzeler de var. Çarşıdaki küçük dükkânlarda ayrıca yöresel dokumalar, taş ve bakır işi süs objeleri bulabilirsiniz.
Divriği’de nerede yemek yenir?
Divriği mutfağı, Anadolu’nun et ve buğday ağırlıklı sade-katmanlı geleneğinden besleniyor. İlçenin en bilinen lezzeti Divriği pilavı; pirinç, nohut, kuzu eti, kuru üzüm ve baharatla hazırlanan, düğün ve bayram sofralarının olmazsa olmazı. Bir başka simge yemek Divriği döneri. İlçe çarşısında birkaç döner ustasının pişirdiği bu lezzet, yöreye gelen ziyaretçilerin sıklıkla aradığı bir tat.
Sonbaharda kavurma (etlik), kış aylarında peskütan çorbası, kömbe ve datlas gibi geleneksel yemekler ön plana çıkıyor. Et yemekleri içinde gömlek dolması, köz kebabı ve içli köfte yöreye özgü hazırlanışlarıyla dikkat çekiyor. Tatlı tarafta ballı börek ve tel helvası yöre mutfağının vazgeçilmezleri. Divriği çarşısında dolaşırken küçük lokantalardan birinde günün yemeğini denemek, kasaba ritmini deneyimlemenin de en kestirme yolu.
Divriği seyahatiniz için pratik bilgiler
Divriği’de şehir içi ulaşım büyük ölçüde yürüyerek mümkün. Ulu Camii, kale, çarşı ve Şeyhoğlu Konağı arası en fazla 15-20 dakikalık yürüyüş mesafesinde. Kaleye çıkış ise daha dik yokuşlar içeriyor, rahat ayakkabı şart. Konaklama için ilçe merkezinde küçük butik konaklar ve birkaç pansiyon bulunuyor. Daha geniş otel seçenekleri için Sivas merkez tercih edilebilir, oradan günübirlik gelmek de mümkün. Çaltı Vadisi’nin doğa rotalarına çıkacaksanız mevsimine göre uygun giyim, su ve telefon şarjına dikkat edin. Kış aylarında yollar buzlanabilir. Karayolu ile gelecekseniz kış lastiği ve zincir bulundurmanızı öneriyoruz.
Divriği yakınlarında gezilecek yerler
Divriği’ye gelmişken çevresinde de görülmeye değer pek çok yer var. 175 km batıdaki Sivas merkez, Selçuklu medreseleriyle (Buruciye, Çifte Minareli, Gök Medrese) bir kültür rotasının başlangıç noktası. 70 km mesafedeki Kangal’da meşhur Kangal köpeği çiftlikleri ve Balıklı Kaplıca var. Cilt rahatsızlıklarına iyi geldiği bilinen bu kaplıca yıllardır şifa arayanları ağırlıyor. Erzincan yönüne uzanacak olursanız, yaklaşık 110 km doğudaki Kemah ve tren güzergahı üzerindeki İliç gibi küçük kasabalar Çaltı Vadisi’nin doğal güzelliğini sürdüren noktalar.
Divriği tarihine kısa bakış
Divriği’nin tarihi Anadolu’nun çok katmanlı geçmişinin küçük bir özeti gibi. Bilinen geçmişi Hititlere kadar uzanıyor; Eski Yunan kaynaklarında Apblike, Bizans kaynaklarında Tephrice olarak geçiyor. 9. yüzyılda Pavlikanların önemli yerleşim merkezlerinden biriydi. Malazgirt sonrasında Mengücek Gazi’ye verilen bölge, 1142’den itibaren Divriği Mengücekoğulları’nın merkezi haline geldi. Anadolu’daki ilk Türk beyliklerinden olan bu hanedan, siyasi olaylara fazla karışmadan sanat ve toplum hizmetlerine yöneldi. Divriği’nin bugünkü dokusunu büyük ölçüde bu dönem şekillendirdi. 1228-1229’da Ahmet Şah ve Turan Melek tarafından yaptırılan Ulu Camii ve Darüşşifası, hanedanın geç dönem mirasının da en güçlü ifadesi. Yapı 1985’te UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne kaydedildi. Türkiye’nin UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne giren diğer eserlerini ise bu yazımızda bir arada bulabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Divriği kaç günde gezilir?
Sadece Divriği merkez ve Ulu Camii çevresi için 1 gün yeterli. Kale, kümbet, türbe ve konakları da dahil etmek için 2 gün, Sivas merkez ile birlikte planlamak için 3 gün ideal.
Divriği’ye en yakın havalimanı hangisidir?
Divriği’ye en yakın havalimanı yaklaşık 200 km uzaklıktaki Sivas Nuri Demirağ Havalimanı. Türk Hava Yolları’nın İstanbul-Sivas seferleri yaklaşık 1 saat 20 dakika sürüyor. Erzincan Yıldırım Akbulut Havalimanı da bir başka alternatif olabilir.
Divriği Ulu Camii ziyarete açık mı?
Evet. 2015-2024 yılları arasında yürütülen kapsamlı restorasyonun ardından Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası 6 Mayıs 2024’te yeniden ibadete ve ziyarete açıldı. Yapıya giriş için ücret alınmıyor. Ziyaret saatleri öncesinde yerel kaynaklardan kontrol etmenizi öneriyoruz.
Divriği gezisi için en iyi mevsim nedir?
Nisan-haziran ile eylül-ekim arası en uygun dönem. Kışlar sert ve karlı, yazlar sıcak ve kuru geçtiği için ilkbahar ve sonbahar hem hava hem yol koşulları açısından en rahat zamanı oluşturuyor.
Turistik Doğu Ekspresi Divriği’de duruyor mu?
Evet. Turistik Doğu Ekspresi Kars’tan Ankara’ya dönüş yolunda Divriği’de yaklaşık 2,5-3 saatlik bir mola veriyor. Bu süre Ulu Camii, Hüma Hatun Sokağı ve çevreyi yürüyerek görmek için yeterli.
Divriği Ulu Camii UNESCO listesine ne zaman girdi?
Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası, kriter (i) ve (iv) kapsamında 1985’te UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne dahil edildi. Türkiye’nin bu listeye giren ilk anıt grubu arasında yer alıyor.
